Alle vreemdelingen die in Nederland asiel vragen, melden zich bij een aanmeldcentrum. Daar begint de asielprocedure. Deze bestaat uit gesprekken met de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). De IND beoordeelt of de asielzoekers recht hebben op een verblijfsvergunning. Hiervoor zijn 2 procedures: een snelle procedure van zes werkdagen en de normale procedure.

Aanmelding
Een asielzoeker meldt zich allereerst bij een aanmeldcentrum. Nederland telt 3 aanmeldcentra: Ter Apel, Schiphol en Zevenaar. Hier heeft een IND-medewerker een gesprek met de asielzoeker. Ze bespreken zijn identiteit, nationaliteit en reisroute. Dit heet het eerste gehoor. De IND beslist vervolgens of het asielverzoek geschikt is voor de snelle AC-procedure (AC staat voor aanmeldcentrum). Als dat niet het geval is, dan volgt de asielzoeker de normale procedure.

Snelle procedure: 48 uur
De AC-procedure duurt 48 werkuren. In de praktijk betekent dat maximaal 6 werkdagen. De enige eis die de IND stelt voor de snelle procedure, is dat de IND het verzoek zorgvuldig kan beoordelen binnen 48 werkuren. In 2008 werd 21 % van de asielaanvragen op deze snelle manier afgehandeld. Alle stappen van de normale asielprocedure worden in de AC-procedure in sneltreinvaart doorlopen.

VluchtelingenWerk heeft kritiek op de snelle AC-procedure. Ook andere organisaties, zoals Amnesty International, advocaten en wetenschappers zijn zeer kritisch. De AC-procedure was bedoeld om misbruik van de asielprocedure tegen te gaan. VluchtelingenWerk vindt dat de IND een snelle procedure alleen mag gebruiken bij overduidelijk kansloze zaken. Deze procedure is inmiddels echter meer regel dan uitzondering.

Belangrijkste bezwaar tegen de AC-procedure is de grote tijdsdruk. In de 'hogedrukpan' van de AC-procedure is er voor de IND vaak onvoldoende tijd om zorgvuldig onderzoek te doen. Ook de rechtshulpverlener heeft weinig tijd om de zaak goed voor te bereiden. Hierdoor komen het asielverhaal en de bewijzen vaak niet goed uit de verf. Dit risico is nog groter bij kwetsbare groepen, zoals minderjarigen of slachtoffers van martelingen.

Normale procedure: zes maanden
De normale procedure duurt maximaal 6 maanden. De IND heeft in deze procedure meer tijd voor onderzoek, bijvoorbeeld om het verhaal, de nationaliteit of de identiteit van de asielzoeker zorgvuldig te controleren. Soms is daarvoor onderzoek in het thuisland van de asielzoeker nodig. De normale procedure vindt plaats in een behandelkantoor van de IND. Tijdens de procedure krijgt de asielzoeker opvang.

Nader gehoor
Zowel in de snelle als in de normale procedure krijgt de asielzoeker een tweede gesprek: het nader gehoor. Dit nader gehoor vormt de basis van de asielprocedure. Tijdens dit uitvoerige gesprek vertelt de asielzoeker aan de IND-medewerker waarom hij is gevlucht. De IND besluit op basis van deze informatie over het asielverzoek. Het nader gehoor is dus heel belangrijk. VluchtelingenWerk is bij het nader gehoor aanwezig als daar aanleiding voor is en als de asielzoeker of zijn rechtshulpverlener dat heeft gevraagd.