Alleenstaande minderjarige asielzoekers: een kwetsbare groep

Kinderen die zonder ouders of voogd in Nederland asiel aanvragen, zijn extra kwetsbaar en verdienen daarom extra bescherming. Deze zogeheten alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama’s) volgen dezelfde procedure als andere asielzoekers. Maar als hun aanvraag wordt afgewezen, mogen ze toch vaak tot hun achttiende in Nederland blijven, omdat er voor hen speciaal beleid is.

Ama of amv?
De termen alleenstaande minderjarige asielzoeker (ama) en alleenstaande minderjarige vreemdeling (amv) worden vaak door elkaar gebruikt. Maar wat is nu het verschil tussen beide? Juridisch is het juist om te spreken van een 'ama' zolang de minderjarige nog in de asielprocedure zit. De vreemdeling is dan asielzoeker. Zodra de vergunning wordt verleend 'als alleenstaande minderjarige vreemdeling', kan worden gesproken van een 'amv'.

Op 1 april 2001 is de nieuwe Vreemdelingenwet in werking getreden. Daarin wordt voor het eerst de term amv gebruikt. De reden hiervoor is dat de vergunning die een alleenstaande minderjarige uiteindelijk krijgt in de wet is opgenomen onder de reguliere vergunningen – dus vergunningen voor vreemdelingen - en niet meer onder de asielvergunningen – vergunningen voor asielzoekers.

Voor minderjarigen in de asielprocedure gebruikt VluchtelingenWerk de term 'ama'. Hiermee wordt benadrukt dat bij de beoordeling van asielverzoeken van minderjarigen ook goed moet worden gekeken naar zogenaamde asielaspecten. Het gebeurt te vaak dat er niet genoeg wordt doorgevraagd over het asielverhaal waardoor de alleenstaande minderjarige (slechts) een tijdelijke amv-vergunning krijgt.

Hoe gaat de procedure in z’n werk?
Als een alleenstaande jongere in Nederland asiel aanvraagt, beoordeelt de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) of hij een asielvergunning kan krijgen. Is dat niet het geval, dan kijkt de IND of hij zich zelfstandig kan handhaven in zijn herkomstland en zo niet, of er daar opvang is. Kan de jongere zichzelf niet redden en is er ook geen opvang, dan krijgt hij een reguliere vergunning (een vergunning als alleenstaande minderjarige vreemdeling).

Leeftijdsonderzoek
Als een jonge asielzoeker geen papieren heeft waaruit zijn leeftijd blijkt, krijgt hij vaak de gelegenheid om een leeftijdsonderzoek te ondergaan. De IND betaalt de kosten van zo’n onderzoek, waarbij röntgenfoto’s worden gemaakt van pols en sleutelbeen. Radiologen bepalen aan de hand van de foto’s hoe oud het kind minimaal is. VluchtelingenWerk, andere organisaties en onafhankelijke deskundigen zetten vraagtekens bij de betrouwbaarheid van het onderzoek.
Werkt de asielzoeker niet mee aan het leeftijdsonderzoek, dan gaat de IND ervan uit dat hij meerderjarig is en krijgt hij geen ama-vergunning.

Hoeveel ama’s komen naar Nederland?
In Nederland steeg het aantal ama’s vanaf midden jaren negentig sterk, tot bijna zevenduizend in 2000. Om die reden is vanaf 2001 het beleid voor deze asielzoekers zeer streng geworden. Hierdoor is hun aantal gedaald tot ruim vierhonderd in 2006 en 2007.

Uit welke landen komen ama’s?
De grootste groepen ama’s zijn afkomstig uit Somalië, Afghanistan, Irak, China en Guinee. Chinese ama’s krijgen bijna nooit een vergunning, want in het Nederlandse beleid is vastgelegd dat de Chinese weeshuizen geschikt zijn om hen op te vangen bij terugkeer.
Bijna altijd worden de jongeren Nederland binnengebracht door mensensmokkelaars. Soms is het vermoeden dat deze smokkelaars hen ook in Nederland nog lastig blijven vallen. In dat geval kan een jongere huisvesting krijgen in een speciale woongroep, waar niemand zo maar in of uit kan lopen.

Voogdij en onderwijs
Jonge asielzoekers krijgen een voogd via de stichting Nidos. De voogd helpt het kind tijdens de asielprocedure. Hij ziet toe op zijn opvoeding en verzorging, bijvoorbeeld in een pleeggezin.
Omdat onderwijs voor de ontwikkeling van jongeren essentieel is, kunnen ook ama’s naar school. Voor veel ama’s staat dit onderwijs in het teken van het leren van een beroep waarmee zij straks in hun herkomstland op eigen benen kunnen staan.

Wat vindt VluchtelingenWerk?
Als een kind niet kan terugkeren naar zijn land van herkomst, moet het op bescherming van de Nederlandse overheid kunnen rekenen. VluchtelingenWerk vindt dat de overheid onvoldoende rekening houdt met het feit dat het om kinderen gaat. Zij zijn nóg kwetsbaarder dan andere asielzoekers en verdienen daarom extra bescherming en zorg. Klik hier voor een uitgebreider standpunt.

Wat doet VluchtelingenWerk?
VluchtelingenWerk zet zich in voor de belangenbehartiging van de jongeren tijdens hun asielprocedure. Medewerkers van VluchtelingenWerk begeleiden ama’s vaak bij gesprekken met de IND.
Veel aandacht gaat uit naar het moment dat alleenstaande minderjarigen achttien jaar worden en daarom niet meer in Nederland mogen blijven. Vanaf hun achttiende hebben ze geen voogd meer en verliezen ze hun opvangplek die speciaal bestemd is voor minderjarigen. VluchtelingenWerk begeleidt deze jongeren en helpt hen bij het vinden van een toekomstperspectief.