China: economie groeit, mensenrechten verbeteren niet

Decennialang ging China gebukt onder het dictatoriale communistische bewind van Mao. Nu is het land een van de snelst groeiende economieën ter wereld. Voorzichtige veranderingen brengen iets meer openheid in de starre politiek. De staat houdt echter stevige grip op de bevolking en mensenrechtenschendingen zijn aan de orde van de dag.

Basisinformatie

Vlag
Inwoners	1,3 miljard
Hoofdstad	Peking
Officiële taal	Mandarijn/Putonghua, Mongolisch, Tibetaans, Zhuang, en Oeigoers
Religie	Voornamelijk boeddhisme, daarnaast taoïsme, islam, christendom
Bekende Chinezen	Schrijfster Lulu Wang, tafeltennisspeelster Li Jiao

Mao's communisme
Op 1 oktober 1949 riep communistenleider Mao Zedong de Volksrepubliek China uit. Er kwam een einde aan de burgeroorlog tussen de Chinese Communistische Partij en de nationale volkspartij Kwomintang. Mao vestigde een dictatoriaal bewind dat een strikte controle uitoefende op het dagelijks leven in China. Zijn regeerperiode werd gekenmerkt door sociale en economische experimenten die miljoenen slachtoffers maakten. De Grote Sprong Voorwaarts, een programma van door de staat gecontroleerde landbouw en snelle industrialisatie, veroorzaakte een enorme hongersnood. Tijdens de Culturele Revolutie, waarmee een terugkeer werd nagestreefd naar de oorspronkelijke door Mao gestelde doelen, werden miljoenen mensen gemarteld en vermoord. Met de dood van Mao in 1976 eindigde de Culturele Revolutie.

De periode na Mao
Politiek leider Deng Xiaoping gaf in 1978 de aanzet tot economische hervormingen. Daarmee begon een periode van economische groei, enige politieke liberalisering en meer tolerantie op cultureel gebied. De roep om grotere politieke vrijheid leidde tot demonstraties, zoals de studentenopstand rond het Plein van de Hemelse Vrede (Tiananmenplein) in het voorjaar van 1989 in Peking. Daarbij kwamen naar schatting door hard ingrijpen van de Chinese autoriteiten 500 tot 3000 mensen om het leven. Gedurende de jaren negentig werd onder leiding van Jiang Zemin de geleidelijke liberalisatie van de economie voortgezet. De staat hield echter een stevige grip op de bevolking.

China nu
Ondanks de economische liberalisering is nog sprake van ernstige mensenrechtenschendingen. In het land worden jaarlijks honderden mensen geëxecuteerd, dissidenten verdwijnen in werkkampen en kritiek op de staat wordt niet geduld. Vooral sinds de aanslagen van 11 september 2001 in de Verenigde Staten treden de Chinese autoriteiten hard op tegen separatisten en Oeigoeren die de staatsveiligheid in gevaar zouden brengen met illegale religieuze activiteiten.

Situatie voor Oeigoeren, Tibetanen en Falun Gong
In China worden Oeigoeren onderdrukt. Zij vormen de grootste bevolkingsgroep in de regio Xinjiang. Het merendeel van hen is moslim. De Oeigoeren voelen zich achtergesteld en willen meer onafhankelijkheid. Deze onvrede leidde in juli 2009 tot onlusten tussen Oeigoeren en Han-Chinezen in de hoofdstad Urumqi, waarbij naar schatting 197 mensen omkwamen.

Ook Tibetanen worden onderdrukt. De mensenrechtensituatie in het door China geannexeerde Tibet is al lange tijd slecht. Martelingen, arrestaties en detenties zonder berechting komen voor, vooral gericht tegen (vermeende) separatisten of aanhangers van de Dalai Lama. Verder worden aanhangers van de religieuze groep Falun Gong vervolgd. Volgens de Falun Gong zelf zijn rond de drie miljoen van hun aanhangers gedetineerd. Duizenden van hen zouden in gevangenschap zijn overleden en velen gemarteld.

Chinezen in Nederland
Naar schatting wonen er in Nederland tussen de 70 en 100 duizend Chinezen. Maar een klein deel daarvan is als vluchteling naar Nederland gekomen. Het precieze aantal is moeilijk vast te stellen, omdat een grote groep vanuit andere landen dan China naar Nederland is gekomen. Jaarlijks doen enkele honderden Chinezen een asielverzoek in Nederland. In aantallen asielverzoeken staat China halverwege 2010 op de negende plaats in de ranglijst van herkomstlanden van asielzoekers. In de eerste helft van 2011 deden 132 Chinezen een (eerste) asielverzoek. In heel 2010 waren het er 300.

Links

• Wikipedia over China
• BBC China country profile

Boeken

Duizend dagen in China – Bettine Vriesekoop
Oud-toptafeltennisser en Chinakenner Bettine Vriesekoop vertelt in 'Duizend dagen in China' openhartig over haar journalistieke carrière in China. In het boek doet ze verslag van de opstanden in Tibet, de aardbeving in Sichuan en de confrontatie tussen het oosten en het westen, maar ook over haar dagelijkse leven in Beijing.

Dat is Chinees voor mij – Peter Ho
Het boek 'Dat is Chinees voor mij' is geschreven door Peter Ho, hoogleraar ontwikkelingsstudies met als specialisme Oost-Azie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het boek is geen zware wetenschappelijke kost over politiek en economie, maar een fris en helder boek over de Chinese cultuur, geschiedenis en filosofie.

Tv-serie

Wild China – BBC
De tv-serie 'Wild China' van de BBC is een mijlpaal in de geschiedenis van de tv-documentaire. De makers kregen een ongekende mate van vrijheid bij het filmen in het mysterieuze, verbazingwekkend gecompliceerde China. Met HD-camera's werden unieke beelden geschoten van de vele diersoorten en volkeren in het gevarieerde landschap.