Afghanistan: meest gestelde vragen

VluchtelingenWerk krijgt ontzettend veel vragen binnen over de situatie in Afghanistan en Afghaanse vluchtelingen. De antwoorden op de meest gestelde vragen vind je op deze pagina. 

Wat is er aan de hand in Afghanistan?

In Afghanistan heerst al decennialang oorlog. Van 1996 tot 2001 werd het land overheerst door de islamitische terreurbeweging Taliban. Onder het regime van de Taliban toentertijd mochten vrouwen niet werken, studeren, sporten of alleen over straat. Ook moesten zij volledig bedekkende kleding dragen. De Taliban regeerden met harde hand. Minderheden, (vermeende) tegenstanders van het regime en Afghanen die zich niet aan de strikte regels hielden, werden meedogenloos gestraft. De Taliban deinden niet terug voor (publieke) lijfstraffen en executies. 

In 2001 werd de Taliban ten val gebracht door het Amerikaanse leger. Ondanks de aanwezigheid van de Amerikaanse, en andere internationale, troepen bleef de terreurbeweging in verschillende delen van het land aan de macht en pleegden zij met regelmaat dodelijke aanslagen.

In 2020 sloten de Verenigde Staten (VS) en de Taliban een overeenkomst over de terugtrekking van alle Amerikaanse troepen. Afgelopen april kondigden de VS aan de terugtrekking in augustus te voltooien. Daarmee zou de laatste bescherming van Afghanen die voor internationale troepen (waaronder ook Nederland) hadden gewerkt, verdwijnen. VluchtelingenWerk waarschuwde dan ook, net als andere mensenrechtenorganisaties, voor het enorme gevaar dat deze groep Afghanen zou lopen zodra de troepen waren vertrokken.  Na de aankondiging in april volgde een ongekend snelle opmars van de Taliban, die in augustus in een stroomversnelling kwam. Met de uiteindelijke inname van de hoofdstad Kaboel werd de verdrijving van de Taliban, na zo’n twintig jaar, tenietgedaan.

Veel Afghanen willen niet onder het regime van de Taliban leven, anderen lopen levensgrote risico’s. Zo vrezen mensen die voor de internationale troepen of ambassades hebben gewerkt voor wraak. Ook Afghanen die zich in het verleden hebben uitgesproken tegen de Taliban en zij die tot een minderheid behoren zijn hun leven niet zeker. Naar verwachting – en inmiddels is al duidelijk dat deze vrees gegrond is – zullen vrouwen opnieuw al hun rechten verliezen.

Welke bevolkingsgroepen lopen extra gevaar in Afghanistan?

Afghanistan is al jaren een van de gevaarlijkste landen ter wereld. Een aantal groepen loopt nu, onder het bewind van de Taliban, extra gevaar.

  • Tolken en andere mensen die voor de buitenlandse troepen, internationale (hulp)organisaties of ambassades werkten.
  • Etnische minderheidsgroepen, zoals de sjiitische Hazara's.
  • Bekeerlingen en atheïsten.
  • LHBT'ers (lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen of transgenders).
  • Afghanen die zich hebben verzet tegen of kritisch hebben uitgesproken over de Taliban, waaronder journalisten, mensenrechtenactivisten en religieuze geleerden.
  • Er wordt gevreesd voor vrouwen en meisjes die zich niet aan de zeer strenge (kleding)voorschriften houden. In het verleden werden meisjes ook op zeer jonge leeftijd en onder dwang uitgehuwelijkt.

Welke mensen zijn uit Afghanistan geëvacueerd?

Het ministerie van Buitenlandse Zaken bepaalde welke groepen er in aanmerking kwamen voor de evacuatievluchten van eind augustus. Het ging om Afghanen (en hun gezinnen) die voor de Nederlandse troepen en ambassade hadden gewerkt. Denk aan tolken, bewakers, judiciële medewerkers, koks, chauffeurs, medewerkers van Nederlandse ontwikkelingsprojecten en ‘fixers’ van journalisten. Zij moeten in Nederland alsnog de asielprocedure doorlopen. Of zij uiteindelijk recht hebben op asiel, bepaalt Immigratie- en Naturalisatiedienst.

Naast bovengenoemde groepen zijn er nog veel meer Afghanen die gevaarlopen voor de Taliban. Zij moeten op reguliere wijze asiel aanvragen. Het aanvragen van asiel kan alleen op Nederlands grondgebied. De Afghanen zullen dus zelf vanuit Afghanistan naar Nederland moeten vluchten.

Kunnen Afghanen nu nog hun land uit?

Er zijn Afghanen die het land weten te verlaten, maar het is de vraag waarheen en via welke routes zij kunnen vluchten. Sommigen weten Pakistan of Iran te bereiken. Maar Pakistan houdt strenge grenscontrole en laat alleen mensen met een visum door of zeer schrijnende gevallen, veel anderen worden geweigerd. Daarbij controleert de Taliban ook de grenzen.

De Taliban hebben wel aangegeven commerciële vluchten in de toekomst weer te willen hervatten. Iedereen met een buitenlands paspoort of visum zou dan naar het buitenland mogen reizen. Maar, mensen die gevaar lopen onder de Taliban zullen heel waarschijnlijk het land niet mogen en kunnen verlaten vanwege het grote risico op vervolging door de Taliban. Een deel zal achterblijven en waarschijnlijk geen mogelijkheid hebben om het land te ontvluchten.

Waar vluchten de meeste Afghanen naartoe?

Sinds januari 2021 sloegen naar schatting 270.000 Afghanen binnen hun eigen landsgrenzen op de vlucht, zij vreesden al dat de macht van de Taliban zou versterken na terugtrekking van de Amerikaanse troepen. In totaal telt het land zo’n 3.5 miljoen ontheemden; mensen die huis en haard hebben verlaten, maar nog wel in hun eigen land verblijven. Van de Afghanen die naar het buitenland vluchten, worden de meesten opgevangen in de buurlanden Iran en Pakistan. Deze twee landen bieden onderdak aan bijna 90 procent van alle Afghaanse vluchtelingen.

Hoeveel Afghanen er naar Europa en Nederland zullen vluchten, is nog niet bekend. Vorig jaar, in 2020, vroegen 47.370 Afghanen asiel aan in Europa, waarvan 389 mensen in Nederland. Ter vergelijking: in datzelfde jaar vluchtten 1.4 miljoen Afghanen naar Pakistan.

Nu de Taliban weer aan de macht is, zullen er naar alle waarschijnlijkheid meer Afghanen (proberen te) vluchten naar buurlanden. Wij vinden dat, samen met andere Europese landen, Nederland deze landen (financieel) moet steunen zodat zij Afghaanse vluchtelingen menswaardig kunnen opvangen.

Zullen er nu heel veel Afghaanse vluchtelingen naar Nederland komen?

Hoeveel Afghanen er naar Nederland zullen komen om asiel aan te vragen, is lastig te zeggen. De kans is groot dat Afghanen het verstikkende regime van de Taliban zullen proberen te ontvluchten, maar het is nog maar de vraag waar zij een veilige plek kunnen vinden. De meeste Afghanen vluchten naar buurlanden Pakistan en Iran. Vluchtelingen die verder proberen reizen, lopen overal tegen muren op.

Er zijn nu al signalen dat vluchtelingen die via Iran naar Turkije willen doorreizen, worden teruggestuurd naar Iran. Bij deze ‘pushbacks’ wordt geweld niet geschuwd. Vluchtelingen die wel aankomen in Turkije en vanuit daar proberen om via Griekenland Europa te bereiken, krijgen onderweg ook met pushbacks te maken. Vluchtelingen die de oversteek naar Griekenland toch weten te maken, komen er muurvast te zitten in de mensonterende, overvolle vluchtelingenkampen.

Het is dus maar de vraag of vluchtelingen überhaupt Europa en uiteindelijk Nederland binnen kunnen komen. De route zit nu al vol obstakels en levensgrote risico’s, en dan wordt er ook nog gebouwd aan een muur tussen Griekenland en Turkije…

Hoe kan het dat er zoveel Nederlanders in Afghanistan zaten?

Tussen 1996 en 2001 bezetten de Taliban grote delen van het land. Veel Afghanen sloegen in die periode op de vlucht voor de Taliban. Een deel van hen kwam naar Nederland. Zij hebben hun leven hier opgebouwd, maar ook een leven en familieleden achtergelaten in Afghanistan.

In de afgelopen twintig jaar hadden de Taliban het land niet meer in handen. Daarmee werd het voor sommige Afghaanse vluchtelingen die inmiddels al lang Nederlander zijn, mogelijk om het land weer te bezoeken. Maar reizen naar een nog altijd gevaarlijk land als Afghanistan doe je niet zomaar. De redenen daarvoor lopen uiteen. Bijvoorbeeld om hun familie in Afghanistan te bezoeken. Ook waren er Nederlanders van Afghaanse origine om te werken voor (internationale) hulporganisaties, het onderwijs of de gezondheidszorg. Om hun geboorteland helpen op te bouwen dus.

De aankondiging van de Amerikanen om Afghanistan te verlaten betekende voor veel Afghaanse Nederlanders dat de mogelijkheid om naar hun geboorteland te reizen wel eens voorgoed voorbij zou kunnen zijn. Dat ze hun familie nooit meer zouden zien en het opvragen van documenten of het regelen van andere zaken nooit meer mogelijk zou zijn. Afghaanse Nederlanders die in Afghanistan verrast werden door de snelle machtsovername van de Taliban, waren daar dus niet zomaar.

De afgelopen tijd verschenen in de media berichten over dat er Afghaanse vluchtelingen met een tijdelijke verblijfsstatus onder de evacuees zouden zitten. Dat is opmerkelijk, want Afghanen met een tijdelijke verblijfsvergunning kunnen met hun vluchtelingenpaspoort in principe elk land ter wereld bezoeken, behalve hun land van herkomst. In een debat met de Tweede Kamer op 15 september weersprak staatssecretaris Broekers-Knol de berichten dat er statushouders met een vergunning voor bepaalde tijd zijn aangetroffen.

Wie met een vluchtelingenpaspoort toch zijn of haar herkomstland bezoekt, overtreedt weliswaar geen Nederlandse wet of regel, maar heeft toch veel uit te leggen: loopt iemand wel echt gevaar als die binnen enkele jaren terugreist naar het land dat hij of zij is ontvlucht? Of zag iemand zich gedwongen om met gevaar voor eigen leven terug te gaan om een ander te helpen? De IND onderzoekt in zo'n geval of de verblijfsvergunning kan worden ingetrokken. Omdat vluchtelingen per definitie gevaar lopen in hun land van herkomst komt het in de praktijk zeer zelden voor dat zo'n situatie zich voordoet.

Krijgen Afghanen in Nederland bescherming?

Op dit moment ligt de asielprocedure voor Afghanen stil in afwachting van nieuw beleid. Het is duidelijk dat Afghanen bescherming nodig hebben en dat niemand terug kan naar het wrede Taliban-regime. VluchtelingenWerk vindt daarom dat het kabinet haast moet maken met een nieuw asielbeleid.

Wat doet VluchtelingenWerk voor vluchtelingen uit Afghanistan?

Wij zetten ons op verschillende manieren in voor Afghaanse vluchtelingen die op dit moment in de noodopvangcentra verblijven:

  • VluchtelingenWerk is aanwezig in alle opvangcentra in Nederland. Ook op alle noodopvanglocaties zijn onze medewerkers en vrijwilligers aanwezig om de Afghaanse vluchtelingen te begeleiden. We bieden vluchtelingen een luisterend oor, geven voorlichting over de asiel- en gezinsherenigingsprocedure en bieden begeleiding gedurende deze procedures.
  • Asieladvocaten kunnen bij onze juridische Helpdesk terecht voor specifieke ondersteuning op het gebied van asielaanvragen en kennis over de situatie in Afghanistan, zodat zij hun cliënten (degene die asiel aanvraagt) optimaal kunnen bijstaan tijdens de asielaanvraag.
  • We starten op korte termijn ook op de noodopvanglocaties met speciale bijeenkomsten voor vluchtelingkinderen. Kinderen kunnen op deze bijeenkomsten terecht met hun vragen en voor wat broodnodige afleiding. De bijeenkomsten zijn onderdeel van ons project Time4You.
  • VluchtelingenWerk blijft voor- en achter de schermen aandringen op een nieuw beschermingsbeleid voor Afghanen in Nederland en op hulp aan landen in de directe regio van Afghanistan, zodat buurlanden vluchtelingen op een humane manier kunnen opvangen.

Eerdere inzet
VluchtelingenWerk zet zich al jaren in voor een beter beschermingsbeleid voor Afghanen en de evacuatie van Afghanen die voor de Nederlandse troepen hebben gewerkt. Een kleine greep uit onze acties lees je in onze tijdlijn.

Wat zou de Nederlandse regering moeten doen?

Wij roepen, samen met andere mensenrechtenorganisaties en ruim dertigduizend Nederlanders, het kabinet op om het volgende te doen voor Afghaanse vluchtelingen: 

  • Maak snel een asielbeleid voor Afghanen

Op dit moment ligt de asielprocedure voor Afghanen stil in afwachting van nieuw beleid. Het is duidelijk dat Afghanen bescherming nodig hebben en dat niemand terug kan naar het wrede Taliban-regime. VluchtelingenWerk vindt daarom dat het kabinet haast moet maken met een nieuw asielbeleid, maar het kabinet verwacht pas begin 2022 een nieuw beleid te kunnen invoeren. Daardoor leven Afghanen maandenlang in onzekerheid over hun status.

  • Evacueer Afghaanse medewerkers

Nederland moet zijn belofte inlossen en alles op alles zetten om alle Afghanen en hun gezinnen die voor én met Nederland hebben gewerkt zo snel mogelijk te evacueren. Ook Afghanen uit deze groep die de komende tijd zelfstandig naar buurlanden zullen vluchten en gezinsleden van Afghanen die al eerder naar Nederland gevlucht zijn, moeten zo snel mogelijk geëvacueerd worden.

  • Ondersteun de buurlanden

Veel Afghanen zullen waarschijnlijk bescherming zoeken in buurlanden. Samen met andere Europese landen, moet Nederland deze landen (financieel) steunen zodat zij Afghaanse vluchtelingen menswaardig kunnen opvangen. Maak daarnaast werk van ruimhartige hervestiging, zodat de meest kwetsbare vluchtelingen op uitnodiging naar Nederland kunnen komen.

  • Maak solidaire afspraken binnen de EU

Maak concrete en solidaire afspraken binnen de EU, zodat gevluchte Afghanen in Europa humaan worden opgevangen en eerlijk worden verdeeld over de lidstaten.

  • Stel een uitzettings-stop in

Onlangs besloot het kabinet tot een tijdelijke uitzetstop van een half jaar. Deze uitzetstop zou moeten blijven gelden zolang Afghanistan gebukt gaat onder het bewind van de Taliban.

Zet Nederland op dit moment mensen uit naar Afghanistan?

Onlangs besloot het kabinet om gedurende een halfjaar geen Afghanen uit te zetten. Deze uitzetstop zou moeten blijven gelden zolang Afghanistan gebukt gaat onder het bewind van de Taliban.

Wat kan ik voor Afghaanse vluchtelingen doen?

Wat fijn dat je iets wilt doen voor Afghaanse vluchtelingen! Je kun bijvoorbeeld denken aan het volgende:

  • Steun met een gift. VluchtelingenWerk is een non-profitorganisatie en afhankelijk van donaties. Jouw steun is dus onmisbaar om ons werk voor vluchtelingen voort te kunnen zetten.
  • Word vrijwilliger. Afghaanse vluchtelingen die in Nederland aankomen, worden ondersteunt door VluchtelingenWerk. Wil je je handen uit de mouwen steken voor vluchtelingen? Word ook vrijwilliger!
  • Start een inzamelingsactie. Laat je sponsoren tijdens jouw sportieve actie, verkoop zelfgebakken lekkernijen, vraag je verjaardagsgasten om een gift in plaats van een cadeau: een inzamelingsactie kan van alles zijn. Via je eigen actiepagina gaan de opbrengsten direct naar ons werk voor vluchtelingen.

De evacuaties vanuit vliegveld Kabul zijn gestopt. Heeft actievoeren nog wel zin?

Actievoeren heeft zeker zin! Naar verwachting zullen veel Afghanen op de vlucht slaan, naast de mensen die eind augustus werden geëvacueerd. VluchtelingenWerk roept daarom het kabinet op om:

  • Zo snel mogelijk met een nieuw asielbeleid voor Afghanen te komen.
  • Buurlanden van Afghanistan te ondersteunen, zodat zij Afghanen menswaardig kunnen opvangen.
  • Solidaire afspraken te maken met andere EU-lidstaten voor opvang en bescherming.

Deze petitie is inmiddels overhandigd aan Tweede Kamerleden. Je kunt nog wel steunen met een donatie

Kan ik kleding, speelgoed of andere spullen doneren?

Goederen doneren kan niet via VluchtelingenWerk. Er zijn andere organisaties die wél gespecialiseerd zijn in het inzamelen en verspreiden van goederen, maar op dit moment geven deze organisaties aan dat er geen behoefte (meer) is aan goederen.

VluchtelingenWerk biedt dus geen materiele steun, maar persoonlijke (juridische en maatschappelijke) begeleiding. Op dit moment zoeken we nog extra vrijwilligers in de noodopvanglocaties in Huis ter Heide, Heumensoord, Zoutkamp, Harskamp en Amsterdam. Ben je minimaal een dag in week beschikbaar en bereid een training te volgen bij VluchtelingenWerk? Bekijk dan de vacatures. Daarnaast kun je ons werk voor vluchtelingen ook steunen met een gift.