100 dagen migratiepact: sneller door de asielprocedure, maar tegen welke prijs?
Mensen die asiel aanvragen in Nederland moeten sneller door de procedure. Maar 100 dagen na de invoering van het Europese Migratiepact krijgen wij signalen dat de snelheid en de focus op zelfredzaamheid ook nieuwe problemen veroorzaken. Kwetsbaarheden worden gemist en de juridische ondersteuning schiet tekort.
Sneller, maar niet zorgvuldiger
Sinds 12 juni geldt in Nederland een nieuwe asielprocedure op basis van het Europese Asiel- en Migratiepact. De IND neemt in de nieuwe procedure sneller een beslissing, binnen de gestelde kortere termijnen. Mensen krijgen na een korte screening beperkte uitleg over de procedure en moeten vervolgens veel stappen zelfstandig, via een tablet, doorlopen.
Uit een onderzoek onder 88 van onze teamleiders én signalen van de Vereniging Asieladvocaten en -juristen Nederland (VAJN) blijkt dat dit in de praktijk nog niet altijd goed werkt. Juist mensen die extra ondersteuning nodig hebben, dreigen tussen wal en schip te vallen.
Kwetsbaarheden onvoldoende herkend
Een van de grootste zorgen is het herkennen van kwetsbaarheden. Daardoor bestaat het risico dat psychische problemen, trauma's, littekens, martelingen of signalen van mensenhandel of seksueel misbruik niet worden opgemerkt.
Als deze signalen worden gemist, kan dat grote gevolgen hebben voor de verdere asielprocedure. Mensen krijgen mogelijk niet de ondersteuning die zij nodig hebben of kunnen belangrijke informatie niet goed naar voren brengen tijdens hun gesprekken met de IND.
Juridische voorlichting te beperkt in asielprocedure
Een goede voorbereiding is belangrijk voor iemand die asiel aanvraagt. Sinds de invoering van het Pact verzorgt de IND de juridische voorlichting over de asielprocedure. Volgens onze collega's én asieladvocaten is die informatie vaak te beperkt. Daardoor starten mensen hun procedure met slechts een beperkte voorbereiding, met grote gevolgen voor een goed verloop van hun procedure.
Dat geldt bijvoorbeeld voor lhbtqia+ mensen, vrouwen die alleen door een vrouwelijke medewerker gehoord willen worden omdat ze ooit seksueel geweld hebben doorgemaakt of voor alleenstaande kinderen. Zij weten onvoldoende wat zij tijdens hun interview kunnen en moeten aangeven.
Cliënten wisten niet dat juridische counseling was aangeboden, het doel van de counseling was onduidelijk en informatie werd als onvoldoende behulpzaam ervaren. De uitleg duurde minder dan drie minuten en VluchtelingenWerk werd vrijwel niet genoemd.
Teamleider VluchtelingenWerk
De asielaanvraag via een tablet
Een andere verandering is dat mensen hun asielaanvraag sinds 12 juni via een tablet moeten invullen. Voor een deel van de mensen werkt dit systeem niet goed. Een advocaat ziet dat regelmatig in de praktijk: ‘Het is zorgelijk om te zien dat het niet iedereen lukt om de aanvraag te doen via de tablet. Er waren mensen die op cruciale vragen antwoorden hadden ingevuld die niet klopten. Er wordt onterecht uitgegaan van zelfredzaamheid.’
Gezinnen langer van elkaar gescheiden
De regels voor gezinshereniging zijn fors aangescherpt. Daardoor is het voor veel vluchtelingen vrijwel onmogelijk geworden om hun partner of kinderen die vaak nog in onveilig gebied verblijven naar Nederland te laten komen.
50.000 wachten op een beslissing
Tegelijkertijd wachten ruim 50.000 mensen, die vóór 12 juni asiel hebben aangevraagd, nog steeds op een beslissing. In opvanglocaties zien zij dat nieuwe aanvragen sneller worden behandeld. Dat zorgt voor onzekerheid, stress en frustratie. De IND informeert deze groep nog onvoldoende over wanneer zij aan de beurt zijn.
Wat moet er verbeteren in de nieuwe asielprocedure?
De eerste 100 dagen laten zien dat een snelle procedure alleen werkt als die ook zorgvuldig wordt uitgevoerd. Daarom pleiten wij voor betere signalering van kwetsbare mensen, zodat zij op de juiste manier ondersteund kunnen worden.
Wij voorzien meer beroepsprocedures, langere wachttijden bij rechtbanken en extra druk op de asieladvocatuur én extra kosten voor de maatschappij. Om dit te voorkomen moet de kwaliteit van de juridische voorlichting omhoog en is het nodig dat mensen die asiel aanvragen actief worden gewezen op organisaties waar zij terechtkunnen met vragen en ondersteuning
Zo kunnen mensen die asiel aanvragen beter begrijpen wat er van hen verwacht wordt en krijgen zij de kans om hun verhaal volledig en zorgvuldig te vertellen. Dat is belangrijk voor vluchtelingen én voor een eerlijke en betrouwbare asielprocedure.
Geef voor vluchtelingen in Nederland
Mensen op de vlucht laten álles achter op zoek naar veiligheid. Met jouw steun komen we op voor de belangen van vluchtelingen en begeleiden hen van aankomst naar toekomst. Zodat ze vanaf dag één meedoen in de samenleving. Geef vandaag nog en maak het verschil.
