Aan de rand van Europa verdwijnen mensen uit beeld
Vluchtelingen aan de Bosnisch-Kroatische grens worden regelmatig met geweld teruggestuurd. Zij raken dan al snel uit beeld: zonder telefoon, zonder toegang tot hulp, bescherming of recht. Onze lokale partners blijven hun verhalen vastleggen. Maar hun werk staat steeds meer onder druk.
Pushbacks
‘Ik ben vijftien keer teruggestuurd,’ vertelt de Algerijnse Ahmad.* Hij is 19 jaar oud en draagt een pet waarop staat: Je suis réfugié. Samen met anderen werd hij door Kroatische grensagenten gedwongen ’s nachts een rivier over te steken. ‘Het sneeuwde en het water stond tot onze nek. Een oudere man viel op de stenen en de grensagenten lachten erom.’
Ahmad’s geld en telefoon werden van hem afgepakt. Voor mensen op de vlucht betekent het verlies van een telefoon het verlies van een routekaart, een verbinding met familie en een manier om hulp te vragen. Het betekent ook dat hun verhaal ze wordt afgenomen.
Na elke gewelddadige pushback begint voor Ahmad dezelfde onzekerheid: waar slaap je, hoe vraag je hulp en hoe lang blijf je vastzitten in een situatie waarin je niet verder kunt, maar ook niet terug?
*De naam van Ahmad is om privacyredenen aangepast, maar bij ons bekend.
Geen los incident
Het verhaal van Ahmad staat niet op zichzelf. Tussen augustus 2024 en september 2025 bereikten teams van Save the Children in Bosnië en Herzegovina 1.691 mensen die meldden dat zij vanuit Kroatië gewelddadig waren teruggestuurd. Onder hen waren 258 kinderen. Hulpverleners treffen regelmatig mensen aan die hun telefoon, geld of andere bezittingen zijn kwijtgeraakt en soms ook verwondingen hebben opgelopen.
Volgens hulporganisaties maken strengere grenscontroles vluchtelingen en migranten niet minder mobiel, maar dwingen ze hen om uit te wijken naar gevaarlijkere en minder zichtbare routes. Daardoor groeit de afhankelijkheid van smokkelaars, terwijl er juist minder organisaties zijn die gebeurtenissen aan de grens kunnen monitoren. Als gevolg daarvan verdwijnen niet alleen mensen, maar ook hun verhalen steeds vaker uit beeld.
The game: een gevaarlijk spel
Op de Balkanroute noemen mensen een poging om vanuit Bosnië-Herzegovina de grens met Kroatië over te steken vaak 'the game'. Maar het is geen spel. Het is een levensgevaarlijke tocht door bossen, bergen en rivieren. Wie in Kroatië door de politie wordt tegengehouden, loopt risico op geweld, beroving, detentie of een pushback.
De schakel naar het veld
Verhalen zoals die van Ahmad en meldingen over pushbacks bereiken niet vanzelf organisaties en beleidsmakers buiten de Bosnisch-Kroatische grensregio. Centre for Peace Studies (CPS), de Kroatische partnerorganisatie van VluchtelingenWerk, werkt daarom nauw samen met maatschappelijke en mensenrechtenorganisaties, hulporganisaties en juridische partners in Kroatië en Bosnië. Via dat netwerk komen niet alleen cijfers en rapporten dichterbij, maar worden ook de verhalen achter deze rapporten en pushbacks zichtbaar.
Het onmisbare werk van CPS
‘CPS vertegenwoordigt zelf geen mensen voor de rechtbank, maar werkt nauw samen met advocaten,‘ aldus juridisch adviseur Luka Kos. ‘Wij bereiden de documenten voor, en bepalen welke informatie belangrijk is. Daarna gaat de advocaat naar de rechtbank.'
Het doel van CPS is niet alleen om individuen te helpen, maar ook om structurele misstanden aan te tonen. Maar door het schrappen van USAID en andere bezuinigingen is de organisatie sinds 2025 met meer dan de helft gekrompen. Tegelijkertijd wordt de ruimte voor maatschappelijke organisaties steeds kleiner, vaak onder druk van politici.
‘Minder capaciteit betekent minder tijd om te monitoren wat er gebeurt met mensen aan de grenzen,’ zegt Andrea Jelovčić, projectleider en jurist. ‘Minder tijd om zaken voor te bereiden en mensen juridisch te ondersteunen.’ Ook de invoering van het Europese Migratiepact baart Andrea zorgen. ‘Met nieuwe grensprocedures dreigt toegang tot onafhankelijke hulp nog belangrijker én moeilijker te worden.’
Angst om naar voren te stappen
Naast getuigenissen en documentatie van maatschappelijke organisaties is ook onafhankelijk toezicht belangrijk. Volgens Vanya Bakalovic, adviseur van de Ombudswoman in Kroatië, hoort haar kantoor al jaren verhalen over problemen met toegang tot bescherming. Maar onderzoek is moeilijk als mensen hun naam, locatie of andere gegevens niet durven te delen.
Andrea herkent dat probleem in het werk van CPS. ’Veel mensen zijn bang om geweld of een pushback te melden zolang zij nog in Kroatië zijn of wachten op een beslissing over hun asielaanvraag,’ vertelt Andrea. ‘En zonder namen, details of officiële meldingen wordt het voor ons moeilijker om onderzoek te doen, bewijs te verzamelen en zaken voor te bereiden.’
Juist daarom zijn lokale organisaties onmisbaar. Zij luisteren, leggen patronen vast, en zoeken naar veilige manieren om informatie te gebruiken en juridische stappen te nemen. Zo kunnen mogelijke mensenrechtenschendingen worden onderzocht, kunnen verantwoordelijke autoriteiten worden aangesproken en kan druk worden uitgeoefend om nieuwe pushbacks te voorkomen en de toegang tot asiel te beschermen.
Blijven kijken
Ondertussen verandert er voor Ahmad weinig. Hij weet niet hoelang hij nog in limbo blijft. Ahmad vertelt niets aan zijn familie over wat hij aan de grens meemaakt. Hij wil hen niet ongerust maken. Zelf wil hij vooral doorreizen, op zoek naar een plek waar hij een toekomst kan opbouwen.
Niet elk verhaal wordt een rechtszaak. Niet elke getuigenis verandert meteen beleid. Maar zonder lokale organisaties die luisteren, vastleggen en patronen herkennen, blijft wat Ahmad vertelt alleen een verhaal. We moeten daarom blijven kijken, blijven documenteren en blijven vragen wat er aan de Europese grens gebeurt.
Onze steun aan lokale partners
Wat aan de Europese buitengrens gebeurt, blijft vaak buiten beeld. Daarom steunen wij lokale organisaties zoals Centre for Peace Studies (CPS). Zij horen wat vluchtelingen meemaken, en brengen mogelijke mensenrechtenschendingen onder de aandacht.
Meer weten over onze internationale samenwerking en partnerorganisaties? Bekijk onze internationale projecten op vluchtelingenwerk.nl.
Steun vluchtelingen wereldwijd
Iedereen heeft recht op bescherming, waar ter wereld ze ook zijn. Ook buiten Nederland staat VluchtelingenWerk klaar voor mensen op de vlucht. Zo steunen we partnerorganisaties met financiering, juridische inzet en kennis. Want alleen samen staan we sterker. Ook bijdragen aan onze internationale samenwerking?
