Afschaffen dwangsommen raakt asielzoekers én rechtsstaat
Mensen die asiel aanvragen wachten vaak veel te lang op een besluit van de IND. Soms zelfs jaren. Een rechterlijke dwangsom bood tot nu toe een manier om de overheid tot actie te dwingen. Maar dit middel verdwijnt waarschijnlijk. En dat raakt niet alleen mensen die asiel aanvragen, maar ook het vertrouwen in de rechtsstaat.
Wat zijn dwangsommen voor asielzoekers?
De IND moet volgens de wet binnen een vaste termijn beslissen over een asielaanvraag. Wanneer deze termijn overschreden wordt, kon de rechter een dwangsom opleggen: een geldbedrag dat de overheid moet betalen zolang het besluit uitblijft.
Deze dwangsommen waren geen extraatje voor mensen die asiel aanvragen. Ze waren een belangrijk middel om ervoor te zorgen dat de IND zich aan de regels houdt en dat de wachttijd niet eindeloos wordt.
Dwangsommen IND afgeschaft
Als de Wet Terugkeer en Vreemdelingenbewaring door de Eerste Kamer komt, verdwijnen de rechterlijke dwangsommen in asielzaken. Wij vinden dit zorgelijk. De overheid stelt zélf wetten en beslistermijnen vast. Als het overschrijden van die termijnen geen gevolgen meer heeft, wordt het moeilijker om mensen die asiel aanvragen te beschermen tegen te lange en slepende procedures.
De Raad van State heeft al eerder benadrukt dat dwangsommen soms nodig zijn om die bescherming echt te laten werken. Daarnaast is het afschaffen ervan in strijd met Europese regels. Die schrijven voor dat asielprocedures eerlijk moeten verlopen en binnen een redelijke termijn moeten worden afgerond.
Zonder dwangsom verliezen mensen een belangrijk middel om hun recht te halen. Termijnen zijn dan in de praktijk een wassen neus.
Woordvoerder VluchtelingenWerk
Wachttijd IND loopt verder op
De wachttijd bij de IND is nu al extreem lang. Mensen wachten gemiddeld meer dan twee jaar op een beslissing. In die tijd leven zij in onzekerheid over hun toekomst.
Dat heeft grote gevolgen, zo blijkt uit ons rapport naar de effecten van telkens wachten in de asielprocedure. Mensen ervaren stress, slapen slecht en kunnen hun leven niet opnieuw opbouwen. Werken, studeren of gezinshereniging blijft vaak onmogelijk zolang een besluit uitblijft.
Het voelt alsof de tijd stilstaat. Ik wil verder met mijn carrière, mijn studie voortzetten. Maar ik sta stil, zit vast in het midden. Het voelt alsof er anderhalf jaar van mijn leven is afgenomen.
Vluchteling uit Jemen
Gevolgen voor de rechtsstaat
Het afschaffen van dwangsommen raakt niet alleen mensen die asiel aanvragen. Het raakt ook het vertrouwen in de rechtsstaat. Iedereen moet erop kunnen vertrouwen dat de overheid zich aan de eigen regels houdt. En dat mensen hun recht kunnen afdwingen als dat niet gebeurt.
Juíst voor mensen die alles zijn kwijtgeraakt, is een betrouwbare overheid van groot belang. Blijven besluiten uit en zijn er geen middelen meer om dat aan te vechten? Dan voelt dat als niets minder dan rechteloosheid.
Betaalde dwangsommen door de IND
Door de lange wachttijden heeft de IND de afgelopen jaren veel dwangsommen moeten betalen aan mensen die asiel aanvragen.
Uit jaarcijfers blijkt dat dit om hoge bedragen gaat. In 2025 betaalde de IND ongeveer € 79 miljoen aan dwangsommen. In 2024 was dat ongeveer € 36,8 miljoen.
Geef voor vluchtelingen in Nederland
Mensen op de vlucht laten álles achter op zoek naar veiligheid. Met jouw steun komen we op voor de belangen van vluchtelingen en begeleiden hen van aankomst naar toekomst. Zodat ze vanaf dag één meedoen in de samenleving. Geef vandaag nog en maak het verschil.
