Wat staat er in het Migratiepact?
Wat staat er in het Migratiepact?
Het EU-Migratiepact gaat op 12 juni 2026 in. Hierin zijn afspraken en regels vastgesteld over asiel en migratie in de Europese Unie. Op deze pagina leggen we uit wát er in het Migratiepact staat en wat dit betekent voor mensen die asiel aanvragen.
Dit houdt het Migratiepact in
Het Migratiepact is veelomvattend. Hieronder lees je een aantal van de belangrijkste afspraken in het kort.
Snellere controles aan de grens
Mensen die aankomen, worden sneller gecontroleerd (screening) en kunnen vervolgens in een snelle procedure aan de grens terechtkomen.
Land van aankomst blijft meestal verantwoordelijk
Komt iemand de EU binnen via bijvoorbeeld Griekenland, Italië of Spanje? Dan moet dat land meestal de asielaanvraag behandelen. Dit is een voortzetting van de regels die er al waren (de zogeheten Dublinregels).
Onderlinge hulp EU-landen
Lidstaten moeten elkaar helpen als een land veel asielaanvragen krijgt (het zogeheten ‘solidariteitsmechanisme’). Bijvoorbeeld door mensen over te nemen of een financiële bijdrage te doen.
Sneller naar school en betere opvang
Binnen 30 dagen moet worden gekeken of iemand kwetsbaar is en opvang nodig heeft die past bij de situatie. Asielzoekers krijgen sneller toegang tot taallessen, werk en onderwijs. Kinderen moeten binnen twee maanden naar school kunnen. Deze regels gelden niet voor mensen die zijn doorgereisd binnen de EU.
Meer deals met landen buiten de EU (‘derde landen’)
De EU wil meer afspraken maken met landen buiten Europa. Asielzoekers kunnen dan naar zo’n derde land worden gestuurd. Dat is een land waar iemand niet vandaan komt, maar dat volgens de EU wel veilig is.
Terugkeerhubs voor uitgeprocedeerde asielzoekers
Europa wil uitgeprocedeerde asielzoekers sneller uitzetten, naar zogeheten 'terugkeerhubs'. Dit zijn detentiecentra in landen - ook buiten de EU - waar zij wachten op terugkeer naar hun land van herkomst. Het is onduidelijk wat verder met deze mensen gebeurt als ze niet naar het land van herkomst kunnen.
Een volledig overzicht van de regels van het Migratiepact vind je op de website van de Rijksoverheid.
Wat betekent het Migratiepact in de praktijk?
In het Migratiepact staan een aantal verbeteringen, zoals betere voorzieningen in de opvang, eerder toegang tot werk en onderwijs voor kinderen. Tegelijkertijd maken wij ons ook grote zorgen. Dit zijn onze zes belangrijkste bezwaren:
1. Problemen aan de buitengrenzen blijven bestaan
Landen aan de buitengrenzen van Europa blijven verantwoordelijk voor de meeste asielaanvragen. Zij kunnen dat vaak niet aan. Dat leidt tot overvolle opvanglocaties, zoals eerder in kamp Moria in Griekenland.
Andere EU-landen moeten elkaar helpen als een land veel asielaanvragen krijgt. Maar zij zijn niet verplicht vluchtelingen over te nemen. Ze kunnen er ook voor kiezen om te betalen in plaats van mensen op te vangen. Het gaat bovendien om kleine aantallen: in de hele EU zouden ongeveer 30.000 mensen worden herverdeeld, voor Nederland zo’n 1.600. Dat is geen eerlijke verdeling van verantwoordelijkheid.
Ook zijn er nog steeds meldingen van illegale en gewelddadige pushbacks: mensen worden tegen de regels in teruggestuurd, vaak met geweld. Er is een gezamenlijke en structurele oplossing nodig om mensenrechten aan de buitengrenzen te beschermen.
2. Minder bescherming in de asielprocedure
De asielprocedure wordt korter en strenger. Stappen aan het begin van de procedure verdwijnen, en vluchtelingen krijgen daardoor minder tijd om hun verhaal goed te vertellen. Ook is er niet meteen een advocaat betrokken, waardoor het risico op fouten toeneemt en iemand teruggestuurd kan worden naar een land waar het niet veilig is.
Dit verandert er in de asielprocedure
3. Kinderen kunnen worden vastgezet
Het pact maakt het mogelijk om vluchtelingen, waaronder kinderen, die via onze buitengrens (Schiphol) aankomen, vast te zetten tijdens hun asielprocedure. Het opsluiten van kinderen is zeer schadelijk voor hun gezondheid en ontwikkeling, en in strijd met kinderrechten. Gevluchte kinderen horen níet in detentie, en hebben recht op veiligheid en stabiliteit.
Onze oproep aan de Tweede Kamer: plaats geen kinderen in de cel
4. Risico’s voor kwetsbare groepen in de opvang
De kwaliteit van opvang hangt straks sterk af van hoe landen de regels interpreteren en uitvoeren. Zonder duidelijke richtlijnen kan de opvang tekortschieten. Kwetsbare groepen, zoals kinderen, zwangere vrouwen en LHBTIQ+-personen, hebben juist passende opvang en extra bescherming nodig. Als die richtlijnen ontbreken, kan hun situatie verslechteren.
5. ‘Veilige landen’ niet altijd veilig
De Europese Commissie heeft een lijst voorgesteld met zogenoemde veilige landen van herkomst. Op deze lijst staan onder meer Egypte, Bangladesh, Colombia, Marokko, Tunesië, India, Kosovo en kandidaat-lidstaten. Voor mensen uit deze landen geldt een vermoeden van veiligheid. Dat betekent dat hun asielaanvraag versneld wordt behandeld. Ook kan iemand al uitgezet worden terwijl een rechter nog moet oordelen of dat wel veilig is.
Wij maken ons daar zorgen over. Een land kan op papier veilig lijken, maar dat geldt niet voor iedereen. In landen als Egypte, Marokko en Tunesië lopen politieke tegenstanders, journalisten, mensenrechtenverdedigers en LHBTI+ personen juist enorm risico.
Veilige landen: zo zit dat
6. Terugkeerhubs: deals met derde landen
De EU wil meer afspraken maken met derde landen. Asielzoekers kunnen hier naartoe worden gestuurd. Het risico is wederom dat zulke landen als ‘veilig’ worden gezien, terwijl dat voor kwetsbare groepen niet zo is. Denk aan politieke tegenstanders of LHBTIQ+-personen.
Daarnaast wil de EU het zogeheten bandencriterium loslaten. Nu geldt dat iemand alleen naar een derde land mag worden gestuurd als er een duidelijke band is met dat land, bijvoorbeeld door eerder verblijf of familie. Straks zou het mogelijk worden om asielzoekers zonder band naar een derde land buiten de EU te sturen om daar hun asielprocedure te doorlopen en te blijven. Hierdoor kunnen constructies zoals de (mislukte) Rwanda-terugkeerhub straks mogelijk worden.
Naast de verplichte regels uit het Migratiepact wil het Nederlandse kabinet ook nieuwe, nationale regels voor statushouders invoeren. Zoals strengere regels voor gezinshereniging en kortere verblijfsvergunningen. Dat is níet verplicht volgens het pact. De Raad van State waarschuwt dan ook om deze regels niet tegelijk met het Migratiepact in te voeren.
Wat verandert er in de Dublin procedure?
Kortgezegd: de kern blijft bestaan. En volgens critici is dat een gemiste kans.
Volgens het Dublin-verdrag is het eerste EU-land waar iemand aankomt, meestal verantwoordelijk voor de asielaanvraag. In het Migratiepact blijven deze regels grotendeels onveranderd. Daardoor blijft de druk op landen aan de buitengrenzen van Europa groot.
Extra zorg: doorreizen binnen de EU
Sommige mensen reizen door naar een ander EU-land, bijvoorbeeld omdat daar familie woont. Of omdat zij in landen als Bulgarije, Griekenland of Polen onvoldoende bescherming krijgen of zelfs worden tegengehouden aan de grens.
Het is dus niet vreemd dat mensen doorreizen om ergens bescherming te vinden. Maar het pact bestraft dit. Zij worden geplaatst in sobere opvang met minder vrijheid en moeten terug naar het land van aankomst. Mensen die doorreizen, kunnen sneller worden gezien als 'iemand die hier niet hoort'. En dat terwijl een mens op de vlucht, zoals iedereen, gewoon vrij wil zijn.
'De grensbewakers pakten mij op en deporteerden me naar Marokko’
Spanje doet er alles aan om vluchtelingen die het land vanuit Afrika proberen te bereiken te weren. Het gevolg? Gewelddadige pusbacks en steeds gevaarlijkere routes. Er verdrinken jaarlijks honderden bootvluchtelingen op weg naar de Canarische eilanden.
In juni 2022 ging het vreselijk mis, toen tientallen mensen omkwamen door het ingrijpen van Spaanse en Marokkaanse grensbewakers.
Veelgestelde vragen over het Migratiepact
Waarom is het Europees Migratiepact ingevoerd?
De Europese Unie vond dat het bestaande asielsysteem niet goed genoeg werkte. Met het Migratiepact wil de EU zorgen voor strengere grensbewaking, snellere procedures en meer gelijke regels voor opvang in alle EU-landen.
Wanneer gaat het Migratiepact in?
Het Migratiepact is in 2024 vastgesteld. De regels gaan op 12 juni 2026 in. Tot die tijd hebben EU-landen de tijd om hun wetgeving en uitvoering hierop aan te passen.
Welke landen zijn gebonden aan het Migratiepact?
Alle lidstaten van de Europese Unie doen mee aan het Migratiepact, met uitzondering van Denemarken die een opt-out heeft. Sommige landen, zoals Hongarije, hebben al aangegeven het Pact niet te willen toepassen. De verwachting is dat er meer landen volgen.
Is het Migratiepact verplicht voor alle EU-landen?
Ja. Het Migratiepact bestaat uit Europese wetgeving en is daarom verplicht voor alle EU-landen, met een uitzondering van Denemarken die een opt-out heeft en niet gebonden is aan alle onderdelen.
Hoe werkt de screening aan de Europese buitengrenzen?
Er komen verplichte grensprocedures voor bepaalde groepen mensen die asiel aanvragen. Bijvoorbeeld voor mensen uit landen waarvan minder dan 20% van de asielaanvragen in de EU wordt goedgekeurd. Ook mensen die volgens de overheid een risico vormen voor de openbare orde of nationale veiligheid kunnen in zo’n procedure terechtkomen. Daarnaast geldt dit ook voor mensen zonder geldige papieren. Zij worden gezien als mensen “die de autoriteiten hebben misleid”. In de praktijk kan dit een grote groep zijn, omdat veel mensen hun documenten kwijtraken tijdens hun vlucht of geen paspoort hebben.
Zij horen al aan de grens of hun asielaanvraag wordt behandeld en of zij mogen blijven. Krijgen zij geen bescherming, dan start meteen de procedure om hen terug te sturen naar hun land van herkomst.
Is het Migratiepact strenger dan het oude systeem?
Op de meeste punten wel. Er komt meer nadruk op snelle procedures aan de grens, op detentie, op deals met derde landen, en op het terugsturen van mensen. De kern van het oude systeem blijft echter bestaan (Dublin-verdrag): het eerste EU-land waar iemand aankomt zal in de meeste gevallen verantwoordelijk blijven voor de asielaanvraag.
Hoe wordt de verdeling van asielzoekers berekend?
Als een grensland onder druk staat door een groot aantal asielaanvragen, moeten andere EU-landen helpen. Er komt jaarlijks een Europees rapport uit waarin staat welke landen dat zijn en welke landen hulp moeten bieden. Dat kan door mensen over te nemen of op een andere manier bij te dragen.
De verdeling wordt berekend op basis van de grootte van de economie en het aantal inwoners van een land. Ook wordt gekeken naar hoeveel vluchtelingen een land al opvangt. Het gaat om kleine aantallen. Veel lidstaten hebben al gezegd dat zij geen vluchtelingen over willen nemen.
Wat betekent het Migratiepact voor Nederland?
De regels van het Migratiepact gelden vanaf 12 juni ook voor Nederland. Daarom moet de Nederlandse wet worden aangepast. Het wetsvoorstel daarvoor ligt nu bij de Tweede Kamer.
Het kabinet wil tegelijk ook nieuwe, strengere regels invoeren. Dat hoeft niet volgens het pact. Het gaat bijvoorbeeld om strengere regels voor gezinshereniging, minder rechtsbijstand en het verder tijdelijk maken van verblijfsvergunningen. Het doel van het kabinet is om het strengste asielbeleid van de EU krijgen.
De regering hoopt daarmee dat er minder mensen naar Nederland komen. Maar hoeveel mensen hier bescherming zoeken, hangt vooral af van oorlog, geweld en de situatie in andere landen. Nederland zit bovendien al jaren rond het EU-gemiddelde als het gaat om het aantal asielaanvragen.
Kom ook op voor vluchtelingen
Iedereen verdient een eerlijke behandeling en een veilige plek om te leven. Jouw donatie helpt ons om druk op de politiek te zetten voor een rechtvaardig vluchtelingenbeleid, duidelijke procedures en menswaardige opvang. Kom samen met ons op voor mensen op de vlucht.
