Nieuws, 1 september 2014

Van Vluchtkerk/-kantoor/-haven/-garage naar Vluchtoplossing?

Al twee jaar trekt een grote groep uitgeprocedeerde asielzoekers door Amsterdam. Ze begonnen hun protest in het tentenkamp in Osdorp en trokken vervolgens onder andere door naar de Vluchtkerk, Vluchtschans, Vluchtflat, Vluchthaven, Vluchtmarkt, Vluchtopvang, Vluchtschool en nu Vluchtgebouw. Een andere groep verblijft onder erbarmelijke omstandigheden in de zogenoemde Vluchtgarage in Amsterdam Zuidoost. Nooit eerder was een grote groep uitgeprocedeerden zo zichtbaar en daarmee het falende asielbeleid van de overheid. Daarin is het protest van de groep 'We are here' zeker geslaagd. Maar het heeft ze nog geen oplossing gebracht, althans voor de meesten niet.
placeholder

Leeswijzer

In onderstaand artikel lees je zowel over de huidige situatie en de achtergronden van deze problematiek, maar ook over de oplossingen die VluchtelingenWerk hiervoor ziet.

 


Onzekerheid duurt voort

De onzekerheid waarin de groep mensen zich bevindt duurt nu al twee jaar, de spanningen nemen toe en daarmee ook de medische en psychische problematiek. Een uitzichtloos bestaan, een leven in de marge van de samenleving, begint steeds meer zijn tol te eisen. De bewoners van het Vluchtgebouw hebben voorlopig even rust; de officier van justitie gaat niet over tot een spoedontruiming. Maar de vraag is hoe lang. De situatie verslechtert ondertussen. In de Vluchtgarage in Zuidoost, kwam eind augustus een man om het leven na een vechtpartij. Later die week raakte een ander zwaargewond na een val in het Vluchtgebouw. Het College voor de Rechten van de Mens constateerde na een bezoek aan de Vluchtgarage onlangs nog dat ''als er niet wordt ingegrepen, het risico toeneemt dat mensen sterven door honger of geweld.'' De situatie loopt daar uit de hand.


Burgemeester wil opvang

Burgemeester van der Laan heeft eind augustus in een gemeentelijke vergadering gezegd dat hij opnieuw in gesprek gaat met staatssecretaris Fred Teeven, om zo de 'bed, bad en brood-regeling' te mogen invoeren. Hij wil dat, begrijpelijk, alleen invoeren als ook andere grote steden als Den Haag, Utrecht en Rotterdam meedoen.


Zorgt uitspraak ECSR voor opvang?

Binnenkort wordt ook de langverwachte definitieve uitspraak van het Europees Comité voor Sociale Rechten (ECSR) openbaar. In een voorlopig besluit stelde het comité in oktober 2013 dat uitgeprocedeerde asielzoekers niet zonder voorzieningen op straat mogen worden gezet. Hoewel uitspraken van dit comité niet bindend zijn, heeft een eerdere uitspraak ertoe geleid dat gezinnen met minderjarige kinderen niet meer op straat werden gezet. Wij hebben goede hoop dat ook deze uitspraak een stok achter de deur vormt.


Kopje koffie met Teeven

Tijdens een kop koffie bespraken burgemeester van der Laan en staatssecretaris Teeven op 1 september de problemen met de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers. Het kabinet wil niet vooruitlopen op het advies van het Europees Comité voor Sociale Rechten over opvang. De burgemeester wil hier niet op wachten en blijft ondertussen onderzoeken hoe Amsterdam en andere gemeenten een sobere onderdakvoorziening kunnen vormgeven voor uitgeprocedeerde asielzoekers.

Werken aan oplossing vanuit opvang

Terugkeer is al jarenlang een weerbarstig iets en je zal het probleem nooit helemaal op kunnen lossen, maar je kunt het wel kleiner maken. VluchtelingenWerk vindt het nu de hoogste tijd om in te grijpen en opvang te regelen voordat de situatie verder verslechtert. Deze mensen zouden niet in deze mensonwaardige omstandigheden moeten leven, puur en alleen omdat Nederland geen sluitend asielbeleid heeft. Diverse politieke partijen hebben (wederom) kamervragen gesteld, het College voor de Rechten van de Mens blijft aandacht vragen voor de nijpende situatie van de asielzoekers, net zoals VluchtelingenWerk, Raad van Kerken en Amnesty International. Ze doen allemaal een beroep op staatssecretaris Teeven en de gemeente Amsterdam om te voorkomen dat de situatie verder uit de hand loopt. Onze ervaring is dat pas vanuit een rustige situatie waarin er voor iedereen opvang is, voldoende privacy, voedsel en kleren, weer voorzichtig kan worden gekeken naar een toekomst. Of dat nu alsnog in Nederland is of op een veilige manier toch terug naar het land van herkomst.


Juridische begeleiding

VluchtelingenWerk Amstel tot Zaan, een van de regionale stichtingen van VluchtelingenWerk Nederland, ondersteunt de groep in het Vluchtgebouw nog steeds met juridisch advies. Op verzoek van de gemeente heeft VluchtelingenWerk destijds met het grootste deel van de mensen die toen naar de Vluchthaven gingen, gesprekken gehad en gekeken naar welke mogelijkheden er nog zijn die tot een verblijfsvergunning leiden. Een ding werd al snel duidelijk; het is een hele gemengde groep mensen, elk met hun eigen specifieke (juridische) achtergrond en problemen. Eén oplossing voor de hele groep is er dan ook niet.


VluchtelingenWerk over terugkeer

In deze discussie is het wel van belang te melden dat VluchtelingenWerk vanuit de overtuiging werkt dat terugkeer onlosmakelijk is verbonden met het asielbeleid: Als na een zorgvuldige asielprocedure is vastgesteld dat iemand geen bescherming (meer) nodig heeft, moet hij Nederland weer verlaten. Dit moet dan wel op een veilige en humane manier gebeuren. De asielprocedure is volgens VluchtelingenWerk echter nog niet in alle opzichten zorgvuldig. Daarnaast geven ook veel ex-asielzoekers aan dat ze niet terug kunnen omdat het land waar ze vandaan komen geen papieren wil geven. Of dat ze niet terug durven omdat ze bijvoorbeeld uit delen van Irak of Somalië komen waarvan ook de VN zegt dat die nog gevaarlijk zijn.

Probleem kleiner maken

Je zal het probleem nooit helemaal op kunnen lossen, maar je kunt het wel kleiner maken. VluchtelingenWerk blijft aandacht vragen voor een zorgvuldige asielprocedure, met name voor de volgende onderwerpen:

  • Geloofwaardigheid

De IND twijfelt al snel aan de geloofwaardigheid van een asielverhaal, zeker als je geen documenten bij je hebt. Van de asielzoeker wordt immers verwacht dat hij zijn verhaal kan onderbouwen met documenten. Vaak zijn die echter tijdens de vlucht verloren gegaan. Indien afgewezen, mag een rechter slechts kijken of de overheid haar werk goed heeft gedaan en niet zelf het vluchtverhaal beoordelen. Dat moet echt anders, vinden wij.

  • Landen te snel veilig verklaard

Daarnaast worden landen waar oorlog en geweld heerst, te snel veilig verklaard. Mensen krijgen daardoor geen bescherming meer, terwijl ze daar volgens de Verenigde Naties wel recht op hebben. Zo is het zorgelijk dat Nederland delen van Somalië en Irak veilig acht, terwijl daar dagelijks burgerslachtoffers vallen.

  • Tijdens hele procedure opvang

Verder krijgen asielzoekers niet tijdens de hele procedure opvang. Een maand na afwijzing van het asielverzoek wordt de opvang beëindigd. Dat is veel te snel, want mensen zijn vaak nog niet klaar met hun gerechtelijke procedure. Ook het verkrijgen van de juiste uitreispapieren neemt vaak meer tijd in beslag.

  • Soms kunnen mensen niet terug

De overheid benadrukt dat terugkeer de eigen verantwoordelijkheid is van de asielzoeker. Deels waar. Maar terugkeer is weerbarstig en moeilijk te realiseren, bijvoorbeeld omdat landen van herkomst niet meewerken. We moeten er dan in berusten dat mensen buiten hun schuld niet kunnen vertrekken. De criteria voor het verkrijgen van een 'buitenschuld'-vergunning zouden verruimd moeten worden.

  • Nu aandacht voor achterkant asielprocedure

De groep uit de tentenkampen en alle daaropvolgende lokaties vormt slechts het topje van de ijsberg. In Nederland belanden dagelijks mensen op straat en leveren risico's op voor zichzelf en hun omgeving. Dit blijvend negeren lost niets op: werken aan terugkeer doe je immers niet vanaf de straat! Daarom is het, na alle aandacht voor de voorkant van de asielprocedure, nu tijd dat aandacht uitgaat naar het sluitend krijgen van de achterkant, zodat mensen niet langer noodgedwongen op straat leven en in en uit vreemdelingendetentie gaan.