Een groot succes van ons programma Strategisch Procederen betrof drie homoseksuele mannen die asiel aanvroegen in Nederland. In hun land van herkomst riskeerden zij gevangenisstraf vanwege hun seksuele geaardheid. De Nederlandse autoriteiten stelden dat zij veilig konden terugkeren als zij hun identiteit verborgen hielden en waren van plan hen uit te zetten.

Samen met partnerorganisaties hebben wij dit standpunt aangevochten bij het Hof van Justitie van de Europese Unie. Het Hof deed een baanbrekende uitspraak: geen enkele vluchteling mag worden verplicht zijn of haar identiteit te verbergen om vervolging te voorkomen. Als gevolg hiervan krijgen deze mannen – en andere LGBTQIA+ asielzoekers in vergelijkbare situaties – nu de bescherming waar zij recht op hebben.

Tot aan 2023 eiste Nederland dat de politieke overtuiging van vluchtelingen een fundamenteel deel van hun identiteit moest zijn. Hierdoor kregen veel politieke vluchtelingen, die vervolgd werden vanwege hun overtuigingen, toch geen asiel. 

Wij ondersteunden een zaak tot aan het Hof van Justitie in Luxemburg. Het ging om een vrouw uit Soedan die in Nederland politiek actief was voor verschillende partijen en organisaties. Daarnaast nam ze deel aan demonstraties tegen de Soedanese regering en spoorde ze andere vrouwen aan mee te doen. Ook uitte ze kritiek op de Soedanese regering via social media. 

De Commissie Strategisch Procederen van VluchtelingenWerk werkte samen met haar advocaat aan deze zaak. Dankzij deze inspanningen oordeelde het Hof van Justitie in 2023 dat Nederland te hoge eisen stelde aan asielaanvragen van politieke vluchtelingen. Zij krijgen nu de bescherming waarop ze recht hebben volgens het Vluchtelingenverdrag.  

Het Griekse vluchtelingenkamp Moria was jarenlang overbevolkt en had een schrijnend tekort aan basisvoorzieningen. Moria werd berucht nadat veel vluchtelingen er na de EU-Turkije deal werden vastgehouden. Ook woedde er in 2020 een allesverwoestende brand, die veel vluchtelingen dakloos maakte.  

VluchtelingenWerk Nederland schreef samen met haar partners een third party intervention in deze zaak. De interventie benadrukt dat landen die het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens hebben ondertekend, moeten zorgen voor goede opvang en procedures die de menselijke waardigheid respecteren. Het ontbreken van basisvoorzieningen zoals onderdak en medische zorg schendt dit verdrag. Ook werd er gesteld dat lange vertragingen in asielprocedures tegen internationale regels zijn en leiden tot langdurige scheiding van gezinnen. 

In 2023 oordeelde het Hof dat de omstandigheden in het Griekse vluchtelingenkamp Moria onmenselijk en vernederend zijn.

Jarenlang werd Frontex, het Europees Grens- en kustwachtagentschap, gezien als een organisatie die slechts EU-lidstaten ondersteunde, waardoor het moeilijk was om het agentschap verantwoordelijk te houden voor zijn rol in onrechtmatige operaties.

Het Strategisch Procederen team van VluchtelingenWerk ondersteunde een zaak over een Syrisch gezin dat onrechtmatig per vliegtuig vanuit Griekenland naar Turkije werd teruggestuurd, op een vlucht uitgevoerd door Frontex. De zaak werd voorgelegd aan het Europese Hof van Justitie.

In een baanbrekende uitspraak bevestigde het Hof voor het eerst dat Frontex juridisch verantwoordelijk kan worden gehouden voor het niet naleven van zijn eigen verplichtingen. Deze uitspraak vond plaats tegen de achtergrond van aanhoudende grootschalige pushbacks aan de buitengrenzen van Europa.

Als de “ogen en oren” van de Europese Unie speelt Frontex een centrale rol bij het waarborgen van fundamentele rechten, een rol die verder zal toenemen met de invoering van het nieuwe EU-migratiepact in juni 2026.