Standpunt | De asielprocedure

Wat is de situatie?

Recht op asiel

Iedereen heeft het recht om asiel aan te vragen. Zo is het ook opgeschreven in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. De beoordeling of iemand recht heeft op bescherming doet de overheid tijdens een asielprocedure. Sinds juni 2026 gelden Europese regels voor hoe lang een asielprocedure mag duren, namelijk  drie of zes maanden. Deze regels gelden alleen voor mensen die ná 12 juni asiel hebben gevraagd. Voor de mensen die daarvóór asiel hebben aangevraagd duurt de asielprocedure vanwege achterstanden bij de IND vaak veel en veel langer. 

Wachttijden

Vanwege lange wachttijden duurt de asielprocedure in de praktijk soms jaren. Op de website van de IND kon je tot voor kort een overzicht vinden van de actuele wachttijden. Zo moest in juni 2026 een asielzoeker gemiddeld 127 weken wachten op het tweede gesprek met de IND. Dat betekent dat zij gemiddeld ruim twee jaar wachten totdat er een beslissing is op hun aanvraag. 

Versnelde procedure

Naast de algemene asielprocedure is er voor verschillende groepen asielzoekers nog een aparte versnelde procedure. Onder deze procedure vallen bijvoorbeeld asielzoekers uit landen die Europa als veilig heeft verklaard en die weinig kans maken op een verblijfsvergunning.

Grensdetentie

De meeste asielzoekers die in Nederland bescherming zoeken, zijn over land gereisd. Zij doorlopen hun asielprocedure in een open asielzoekerscentrum. Een kleinere groep arriveert via lucht- en zeehavens, zoals Schiphol. Zij worden gedurende hun asielprocedure opgesloten in een detentiecentrum. Deze asielprocedure in detentie aan de grens duurt maximaal vijf weken. De detentie kan langer duren als asielzoekers binnen die vijf weken worden afgewezen.  

Dublinprocedure

Binnen Europa geldt dat het eerste Europese land waar een asielzoeker aankomt verantwoordelijk is voor de behandeling van de asielaanvraag. Deze afspraak was vastgelegd in de Dublinverordening en is inmiddels opgenomen in de Asiel- en Migratiebeheerverordening (AMBV).

Vraagt iemand asiel aan in Nederland, maar is die persoon via een ander Europees land de Europese Unie binnengekomen, dan kan Nederland dat land verantwoordelijk houden voor de behandeling van de asielaanvraag.

Eerlijke asielprocedure onder druk

De kansen van een asielzoeker op een eerlijke asielprocedure komen steeds verder onder druk te staan. Sinds juni 2026 is een belangrijke stap uit de asielprocedure gehaald, namelijk de mogelijkheid voor een asielzoeker om met zijn advocaat te reageren op de voorgenomen afwijzing van de IND. 

Als gevolg van het Europees Asiel- en Migratiepact heeft de Nederlandse regering het recht op een advocaat tijdens de procedure deels ingeperkt en ook andere zorgvuldigheidsstappen uit de procedure gehaald, zoals het standaard medisch advies . Ook is er geen rust- en voorbereidingstermijn meer waarin asielzoekers worden voorgelicht door VluchtelingenWerk. Wij maken ons grote zorgen of asielzoekers zo nog wel een eerlijke kans maken.  

Wat vindt VluchtelingenWerk?

Eerlijk, snel en zorgvuldig

Wij vinden dat de asielprocedure eerlijk, snel en zorgvuldig moet zijn. Asielzoekers moeten goede voorlichting krijgen over de procedure, in alle rust hun verhaal kunnen vertellen, een goede tolk en voldoende, kwalitatieve rechtsbijstand krijgen voordat zij inhoudelijk in moeten gaan op hun asielaanvraag.

De jarenlange wachttijden moeten worden opgelost. Een versnelde procedure voor bepaalde groepen mag nooit ten koste gaan van de zorgvuldigheid. Als een asielaanvraag wordt afgewezen, hebben asielzoekers het recht om met ondersteuning van een advocaat in beroep te gaan. 

Menselijke maat centraal 

Met een zeer strenge interpretatie van wet- en regelgeving en een torenhoge bewijslast wordt steeds vaker het onmogelijke gevraagd van asielzoekers. De menselijke maat moet weer centraal komen te staan.  

Zorgvuldig met aanpassingen

Aanpassingen in de asielprocedure, zoals nieuwe manieren van horen, moeten altijd goed geëvalueerd worden met alle betrokken partijen voordat ze breed doorgevoerd worden. 

Schaf detentie op Schiphol af

Wij vinden dat detentie op Schiphol moet worden afgeschaft. Er wordt nu onterecht onderscheid gemaakt tussen asielzoekers die via de lucht of over land Nederland bereiken. Het gaat om kwetsbare mensen die in hun land van herkomst vaak het slachtoffer werden van mensenrechtenschendingen. Zij horen niet in een cel.