De situatie

Een paar jaar geleden begon Belarus het mogelijk te maken voor vluchtelingen om in te vliegen en ze de grens van Polen over te dwingen om zo de EU te dwarsbomen. Eenmaal in het grensgebied, komen vluchtelingen en migranten vast te zitten in een van de laatste oude bossen van Europa. De grenswachten aan beide kanten willen hen niet (terug) het land in laten. 

Vluchtelingen en migranten die in dit limboland stranden bevinden zich in een onmogelijke positie. De Poolse autoriteiten laten hen niet binnen en duwen hen terug. Sinds kort is het recht om asiel aan te vragen zelfs helemaal opgeschort voor mensen die op deze wijze het land proberen te bereiken. 

Vluchtelingen worden aan de grens tegengehouden en met grof geweld teruggeduwd aan beide kanten. Sommige vluchtelingen vertelden dat ze wel 20 keer heen en weer ‘gepushbackt’ zijn. Ze komen vast te zitten in het oudste oerbos van Europa, met temperaturen die ‘s nachts onder de 20 graden kunnen duiken. Ze zijn vaak ziek en gewond door de mishandelingen of een val vanaf het 5,5 meter hoge grenshek dat ruim 340 meter dwars door het bos is gebouwd. Ze hebben honger, dorst en vaak dringend medische zorg nodig. 

Stressvol en heftig werk voor organisaties en vrijwilligers

NGO's en media hebben herhaaldelijk melding gemaakt van de pushbacks, mishandelingen en het onthouden van essentiële hulp. De situatie is ernstig en wordt steeds onzichtbaarder, mede doordat de toegang voor hulporganisaties in deze gebieden vrijwel onmogelijk is. 

Organisaties moeten heel voorzichtig te werk gaan om ervoor te zorgen dat zij de vluchtelingen toch kunnen bereiken. De grote internationale ngo's zijn grotendeels afwezig in de regio. Het zijn kleine Poolse organisaties, lokale bewoners en vrijwilligers die hulp, kleding, medische zorg en juridische bijstand aan vluchtelingen bieden. Dit werk is stressvol en heftig en veel van de hulpverleners kampen met uitputting en burn-outs.

Wat doet Egala?

Egala is een van deze lokale organisaties en werd in 2021 opgericht door een aantal moedige burgers. Ze bieden medische noodhulp, psychologische ondersteuning en juridische begeleiding aan vluchtelingen in het grensgebied van Bialystok, in Poolse detentiecentra en ziekenhuizen. 

Zo stuurt Egala bijvoorbeeld regelmatig faxen naar het Europees Hof van Justitie om ervoor te zorgen dat het Hof een ‘spoedbevel’ uitvaardigt, zodat mensen niet teruggestuurd kunnen worden naar Belarus vanwege de ernstige mensenrechtenschendingen en folterpraktijken door de grenswachten daar.

Hoe werken we samen?

In 2022 ontving Egala voor het eerst steun van VluchtelingenWerk via het Step Up-fonds. Daarmee zette Egala haar organisatiestructuur verder op poten, groeide ze van 10 naar 35 vrijwilligers en bedacht ze een solide plan om de mentale gezondheid van haar staf en vrijwilligers beter te waarborgen. 

In 2025 ondersteunde VluchtelingenWerk Egala opnieuw. Nu de internationale aandacht en financiering voor de situatie in het grensgebied steeds verder terugloopt, richt de steun zich op een nieuwe fondsenwervings- en communicatiestrategie. Met een bijdrage van 10.000 euro en door het delen van kennis en ervaringen helpt VluchtelingenWerk Egala een stap verder.

Onze rol in belangenbehartiging

Naast directe steun aan Egala, blijven we als VluchtelingenWerk ook op Europees niveau aandacht vragen voor de situatie aan de Poolse grens. We zetten ons in voor naleving van het recht om bescherming te vragen, structurele oplossingen in de EU en een einde aan pushbacks. 

Wij gaan in gesprek met beleidsmakers en wijzen erop dat de EU zich aan onze buitengrens schuldig maakt aan refoulement en ernstige mensenrechtenschendingen. Hierdoor verzwakt de EU zich ook als waardengemeenschap. We hebben de plicht om mensen op de vlucht humaan te behandelen en hun beschermingsverzoek in behandeling te nemen. Zo kunnen we laten zien dat wij in Europa niet meegaan in het narratief van vijandige regimes die migranten en vluchtelingen inzetten in een ‘hybride oorlogvoering’ en doorbreken we deze vicieuze cirkel. Door verhalen van partners als Egala te delen met beleidsmakers, media en ons netwerk, zorgen we dat deze mensen niet vergeten worden. 

Wil je meer weten? Neem contact met ons via: ip@vluchtelingenwerk.nl.