Integratie & participatie

Een groot deel van de werkzaamheden van VluchtelingenWerk Zuid-Nederland in de gemeenten is gericht op het bevorderen van de integratie en participatie van cliënten. Dit wordt verzorgt in de fases 'Vestiging en Oriëntatie' en 'Taal en Participatie'.

Vestiging en Orientatie

VluchtelingenWerk Zuid-Nederland verzorgt in de fase Vestiging en Orientatie het traject Coaching vestiging. Vluchtelingen worden in een traject van 3 maanden door een persoonlijke coach ondersteunt bij het regelen van basiszaken voor en tijdens de vestiging in een gemeente. Ze worden individueel begeleid naar het niveau basis zelfredzaamheid in de Nederlandse samenleving.

Taal en participatie

In de fase Taal en Participatie wordt individuele Maatschappelijke Begeleiding (MB) geboden. Dit is een planmatige vorm van begeleiden, waarbij elke cliënt een vast contactpersoon heeft. Voor veel vluchtelingen is het te ingewikkeld om de inburgering zonder hulp te regelen en daarom ondersteunt VluchtelingenWerk Zuid-Nederland hen bij de invulling van hun inburgeringstraject door het geven van onafhankelijke voorlichting over de mogelijkheden. Ook middels toeleiding naar arbeid probeert VluchtelingenWerk Zuid-Nederland de vaardigheden en kennis van vluchtelingen te vergroten om zo hun kansen op de arbeidsmarkt te verbeteren

Informatiepunt

VluchtelingenWerk Zuid-Nederland heeft in veel gemeenten een informatiepunt voor vluchtelingen waarbij gewerkt wordt met inloopspreekuren. Een overzicht van de inloopspreekuren bij een locatie bij u in de buurt vindt u bij locaties & adressen.

  • Begeleiding in de asielprocedure

    Tijdens de asielprocedure bieden onze medewerkers asielzoekers (juridische) ondersteuning. De asielprocedure begint in het aanmeldcentrum (AC). Hier begint ook het werk van medewerkers van VluchtelingenWerk, veelal professionele vrijwilligers. Tijdens de asielprocedure beslist de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) of iemand wel of geen recht heeft op een verblijfsvergunning.

    Procedure

    Rust en voorbereidingstijd

    In het aanmeldcentrum worden de papieren gecheckt en vingerdrukken afgenomen. Vervolgens worden de asielzoekers verplaatst naar een (pré) procesopvanglocatie (POL) Hier krijgen asielzoekers de tijd om te rusten en zich voor te bereiden op hun asielprocedure. Deze zogenaamde rust- en voorbereidingstermijn duurt minimaal zes werkdagen. Maar kan in drukke periodes tot wel 9 maanden duren. Asielzoekers krijgen ook medisch advies tijdens de rust- en voorbereidingstermijn. Dit advies geeft aan of ze lichamelijke of geestelijke beperkingen hebben waarmee de IND rekening moet houden. Doofheid, bijvoorbeeld, of een trauma. De IND onderzoekt ondertussen documenten en stelt de identiteit van de asielzoeker vast. De opvang van asielzoekers is in handen van het COA. VluchtelingenWerk vangt geen asielzoekers op. Wel zijn in iedere opvanglocatie medewerkers van VluchtelingenWerk aanwezig. Gedurende deze periode krijgen asielzoekers via hen voorlichting en zijn zij het aanspreekpunt van asielzoekers. Vrijwilligers bereiden hen voor op de asielprocedure. Er wordt hen uitgelegd wat hen te wachten staat en wat de rol is van verschillende spelers: de advocaat, VluchtelingenWerk en de Immigratie- en Naturalisatiedienst, die beslist over de asielaanvraag.

    Praktische vragen

    Naast antwoorden op vragen over de procedure, komen ook meer praktische zaken aan bod. Waar kun je internetten? Waar kun je rustig bidden? Of een dokter bezoeken? Deze uitleg wordt in principe individueel gegeven. Als er meerdere asielzoekers uit één land afkomstig zijn, gebeurt dit ook wel in groepsverband. Meestal wordt de hulp van een tolk of tolkentelefoon ingeschakeld. Een andere vraag die in deze eerste fase vaak voorbij komt, is of er geholpen kan worden met het vinden van familieleden die al in Nederland wonen. Ook hierbij bieden wij ondersteuning.

    Juridische begeleiding

    Na de rust- en voorbereidingstermijn komt de asielzoeker in de algemene asielprocedure terecht en spreken ze met hun advocaat. Ze verhuizen dan naar een AZC. Tijdens de behandeling van de asielaanvraag door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) analyseren medewerkers van SNV Brabant Centraal het vluchtverhaal van de asielzoeker en werken ze nauw samen met de advocaat die de asielzoeker bijstaat bij zijn asielverzoek. De analyse houdt in dat de cliënt wordt gevraagd om gedetailleerde informatie over de reden van zijn vlucht, de omstandigheden waaronder die plaatsvond en de risico's die hij loopt bij terugkeer naar het land van herkomst. Op basis van deze informatie adviseren zij de asielzoeker wat hij kan doen om het asielverzoek te onderbouwen of zoekt de vrijwilliger bijvoorbeeld uit welke documenten nodig zijn om het verhaal te ondersteunen. Soms moeten medewerkers ook duidelijk zijn en vertellen dat iemand waarschijnlijk geen kans maakt op asiel.

    Ondersteuning tijdens de gehoren

    Bij de gehoren die door de IND worden afgenomen is voor zover mogelijk een medewerker van SNV Brabant Centraal aanwezig. Tijdens deze uitvoerige gesprekken vertelt een asielzoeker aan de IND waarom hij is gevlucht. Vrijwilligers zitten bij gesprekken van de asielzoeker met de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en helpen ze bij het onderbouwen van de asielaanvraag. Tijdens het gehoor houdt de vrijwilliger kritisch in de gaten hoe alle aanwezigen (IND-ambtenaar, tolk en cliënt) zich gedragen en maakt aantekeningen voor het letterlijke verslag. Vooraf verdiept de vrijwilliger zich in het dossier en neemt informatie door over het land of de regio waar de asielzoeker vandaan komt.

    Toekenning of afwijzing

    Na een periode van 8 dagen krijgt de asielzoeker een antwoord op zijn asielaanvraag. Hij krijgt een tijdelijke verblijfsvergunning of een afwijzing. Wie geen asielvergunning krijgt, kan naar de rechter stappen. De asielzoeker gaat dan in beroep. De rechter heeft geen bevoegdheid om de asielaanvraag inhoudelijk te beoordelen. Hij kan wel bekijken of de procedure goed verlopen is. De rechter beoordeelt op drie punten:

    • Heeft de IND het asielverzoek zorgvuldig behandeld?
    • Voldoet de beslissing aan de wet- en regelgeving?
    • Voldoet de beslissing aan internationale verdragen?

    Sommige asielzoekers komen na vier dagen in de verlengde asielprocedure terecht. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft soms meer dan vier dagen nodig om over een asielaanvraag te beslissen. Deze periode mag maximaal 9 maanden duren. Tijdens die periode verblijft de asielzoeker in een AZC.

    Eerst een tijdelijke asielvergunning

    Als de asielzoeker in Nederland mag blijven, krijgt hij eerst een tijdelijke vergunning. Voor iedereen is dit dezelfde, tijdelijke asielvergunning. Onder bepaalde voorwaarden kan de Nederlandse overheid deze vergunning intrekken. Na vijf jaar komt een vluchteling in aanmerking voor een definitieve asielvergunning. Na het toekennen van een verblijfsvergunning wordt door VluchtelingenWerk Zuid-Nederland ook begeleiding geboden bij het eventueel aanvragen van gezinshereniging.

  • Begeleiding bij integratie

    Asielzoekers verblijven tijdens de procedure in een asielzoekerscentrum. Wanneer ze een verblijfsvergunning krijgen, komen ze in aanmerking voor een woning. Vluchtelingen worden door heel Nederland gehuisvest. Hun woonplaats kiezen ze niet zelf. Het vinden van een woning duurde in het verleden vaak erg lang. Vluchtelingen bleven noodgedwongen lang in asielzoekerscentra wonen, ook al hadden ze de asielprocedure al achter de rug. Om ervoor te zorgen dat gemeenten voorrang geven aan de huisvesting van vluchtelingen, bepaalt het ministerie van Binnenlandse zaken hoeveel vluchtelingen iedere gemeente moet huisvesten. Dit staat in een ‘taakstelling’ die het ministerie ieder half jaar publiceert. Iedere gemeente moet dus vluchtelingen huisvesten. Hoeveel vluchtelingen een gemeente een woning moet toewijzen, is afhankelijk van het aantal inwoners in die gemeente.

    Coaching en Vestiging

    Zodra een vluchteling een huis toegewezen heeft gekregen komt er veel op hem af. Zeker omdat hij vaak de taal nog niet spreekt. In korte tijd moet er veel geregeld worden. In deze eerste fase van de begeleiding gaat het om zaken omtrent de huisvesting. Wanneer een vluchteling in een huis in een gemeente geplaatst wordt, moet hij van nul beginnen. Iemand die helpt informatie te verzamelen, formulieren in te vullen en zaken op een rijtje te zetten, is dan geen overbodige luxe. Een vrijwillig coach van vluchtelingenWerk Zuid-Nederland gaat gezamenlijk met de statushouder het toegewezen huis bezichtigen en de coach begeleid de cliënt tijdens de sleuteloverdracht en het tekenen van het huurcontract. Vervolgens helpt hij met alle zaken die je moet regelen en bij welke instanties je je aanmelden wat betreft:

    • Inkomen, (aanvraag uitkeringen, aanmelding bij het UWV, huurtoeslag, kindgebonden budget, kinderbijslag etc.),
    • Gezondheidszorg (aanmelding bij ziektekostenverzekeraar, huisarts en tandarts, aanvraag zorgtoeslag etc.)
    • Woningzaken (inschrijven bij gemeente, inrichting van de woning, afsluiten van verzekeringen, contracten aangaan voor verzekeringen, gas, water en elektriciteit)

    Maatschappelijke begeleiding

    Alle Nederlandse gemeenten zijn verplicht vluchtelingen maatschappelijke begeleiding aan te bieden. Deze is gericht op de cliënt wegwijs te maken in de nieuwe leefomgeving en hem te begeleiden naar zelfredzaamheid. In overleg met de gemeente – als opdrachtgever en financier - wordt bepaald hoe lang de maatschappelijke begeleiding duurt en wat deze precies inhoudt. De lengte van de Maatschappelijke Begeleiding is 12 maanden en kan tot maximaal 18 maanden verlengt worden. Dit varieert per vluchteling, afhankelijk van zijn of haar persoonlijke situatie en vaardigheden.

    Een groot deel van de werkzaamheden in de gemeenten is gericht op het bevorderen van de integratie en participatie van cliënten. In elke gemeente waar VluchtelingenWerk Zuid-Nederland actief is, verzorgt ze de maatschappelijke begeleiding van vluchtelingen. Na de vestiging maakt de vluchteling samen met de maatschappelijk begeleider kennis met de nieuwe woonplaats en de lokale voorzieningen. De vluchteling meldt zich aan bij de relevante instanties, zoals een huisarts en een school voor de kinderen en oriënteert zich op de rechten en plichten in de Nederlandse samenleving. Maatschappelijke begeleiding is er altijd op gericht cliënten zo snel mogelijk zelfstandig en onafhankelijk te maken. Hoe snel dat gaat, verschilt per persoon. De een leert de Nederlandse taal bijvoorbeeld sneller dan de ander, of maakt gemakkelijker vrienden. De lengte van de begeleidingsperiode is dan ook erg afhankelijk van de persoon in kwestie en de situatie waarin hij of zij zich bevindt. Tijdens een intakegesprek wordt bekeken welke begeleiding nodig is. Voor zover de cliënt zelf zaken kan regelen wordt dat ook – eventueel met begeleiding – aan hem of haar overgelaten.

    Hulp bij start inburgering
    Naast de praktische zaken en de eerste kennismaking met de nieuwe woonplaats, hebben veel vluchtelingen behoefte aan informatie over de inburgering. Binnen de maatschappelijke begeleiding wordt informatie over de inburgeringsplicht, het inburgeringstraject en het aanbod aan cursussen in de regio (waaronder het aanbod van VluchtelingenWerk) gegeven. Dit gebeurt door de maatschappelijk begeleiders en op sommige locaties in de vorm van een workshop en/of een spreekuur. Ook kan hulp geboden worden bij het aanvragen van de DUO-lening, vrijstelling, verlenging of ontheffing van de inburgeringsplicht.

    Instrumenten
    Bij de start van de maatschappelijke begeleiding wordt een intake of nulmeting gedaan, om zicht te krijgen op de situatie, vaardigheden en achtergrond van de vluchteling en de mate van zelfredzaamheid. Vervolgens kan in een trajectplan beschreven worden welke begeleiding geboden wordt en welke ontwikkeling (resultaten) wordt beoogd. Voor de nulmeting/intake en het meten van de voortgang worden veelal de participatieladder en de zelfredzaamheidsmatrix als basis gebruikt.

    Opbouwen sociaal netwerk

    Stimuleren van participatie en integratie
    De maatschappelijke begeleiding is er op gericht de participatie en integratie van vluchtelingen te bevorderen. Daarbij wordt veel aandacht besteed aan het vergroten van het sociale netwerk en de zelfredzaamheid van de vluchteling, zodat zij snel zelfstandig kunnen werken aan hun nieuwe toekomst. Dit door de individuele begeleiding tijdens het maatschappelijk traject maar ook door middel van begeleiding tot activiteiten in de wijk en door projecten. Afhankelijk van de afspraken met de gemeente, krijgen vluchtelingen ook coaching bij de inrichting van de eigen toekomst, dus richting vrijwilligerswerk, beroepsopleiding of betaald werk

    Participatieverklaringstraject

    In het eerste jaar na vestiging worden vluchtelingen geacht het participatieverklaringstraject te doorlopen en de verklaring te ondertekenen. Dit zal per 1-7-2017 een verplicht onderdeel van het inburgeringsexamen worden. Gemeenten kunnen er voor kiezen om dit traject bij VluchtelingenWerk in te kopen.

    Omgaan met instanties

    Behalve een gebrek aan taalkennis en een sociaal netwerk, spelen voor veel vluchtelingen andere complicerende factoren een rol. Zo hebben veel vluchtelingen last van stress of psychische problemen door wat ze hebben meegemaakt. Ook spelen cultuurverschillen en wantrouwen tegenover overheidsbeambten vaak een rol.

    VluchtelingenWerk Zuid-Nederland tracht de integratie en participatie te stimuleren en door middel van voorlichting bewustwording te creëren. Mindfit en empowerment zijn programma's die bijdragen aan een versnelling van integratie en participatie. Daarnaast worden er themabijeenkomsten georganiseerd met als onderwerpen: het Nederlands onderwijssysteem, het gezondheidssysteem, de Nederlandse cultuur etc. Vanuit de maatschappelijke begeleiding kunnen vluchtelingen worden doorverwezen naar gespecialiseerde begeleiding binnen VluchtelingenWerk, bijvoorbeeld naar een jobcoach, een budgetcoach of een specifiek spreekuur.

  • Begeleiding bij gezinshereniging

    Vluchtelingen die door hun vlucht gescheiden zijn geraakt van hun gezin, hebben recht op gezinshereniging. Wanneer een vluchteling een verblijfsvergunning heeft gekregen, kan hij zijn gezinsleden laten overkomen naar Nederland. In de praktijk blijkt dit vaak een ingewikkelde procedure, die soms wel jaren kan duren en waaraan hoge kosten verbonden zitten.

    Zolang gezinsleden nog in het buitenland verblijven kunnen vluchtelingen zich niet volledig richten op hun integratie in Nederland. Het lange wachten op gezinshereniging maakt het integreren in de Nederlandse samenleving moeilijker.

    Praktische Hulp

    VluchtelingenWerk Zuid-Nederland biedt gezinnen praktische hulp tijdens het hele proces. Een groot deel van ons werk rondom gezinshereniging bestaat uit het geven van uitleg en informatie. VluchtelingenWerk Zuid-Nederland zorgt dat cliënten correct zijn geïnformeerd over mogelijkheden. Vrijwilligers informeren en adviseren bij een aanvraagprocedure en bieden vervolgens begeleiding in de feitelijke gezinshereniging. Daarnaast geeft een vrijwilliger ondersteuning door middel van individuele bemiddeling, materiële en immateriële hulpverlening en activering bij feitelijke gezinshereniging. Wordt een gezinshereniging afgewezen, dan wordt juridische hulp geboden. Onze vrijwilligers staan de vluchtelingen bij gedurende het hele traject.

    Bekijk de hartverwarmende filmpjes over:

    Gezinshereniging 1

    Gezinshereniging 2

  • Begeleiding bij terugkeer

    VluchtelingenWerk Nederland staat in de eerste plaats asielzoekers bij in hun vraag om bescherming. Als er sprake is van intrekking of niet-verlenging van een tijdelijke verblijfsvergunning biedt VluchtelingenWerk Zuid-Nederland ondersteuning en begeleiding. Dit in samenwerking met een netwerk van partnerorganisaties.

    Ondersteuning aan uitgeprocedeerden

    Vertrektermijn
    Als een asielzoeker definitief te horen heeft gekregen dat hij geen recht (meer) heeft op een verblijfsvergunning, krijgt hij 28 dagen om te vertrekken. Tijdens deze termijn heeft hij nog recht op opvang in een asielzoekerscentrum. Heeft de asielzoeker meer tijd nodig om de terugkeer te realiseren, bijvoorbeeld om reispapieren te verkrijgen, dan kan de opvang worden verlengd tot twaalf weken. Hij krijgt dan sobere opvang in een vrijheidsbeperkende locatie.
    Gezinnen met kinderen die niet binnen 28 dagen hebben kunnen of willen terugkeren, gaan sinds 2011 naar gezinslocaties. Net als bij de vrijheidsbeperkende locaties worden de asielzoekersgezinnen geacht daar zelfstandig aan hun vertrek te werken. Het recht op onderdak eindigt pas bij vertrek uit Nederland, of als het jongste kind in het gezin achttien jaar is geworden. Dit betekent dat gezinnen vaak langdurig in een gezinslocatie verblijven.
    Juridische begeleiding

    Er bestaan weinig juridische bepalingen die specifiek betrekking hebben op materiële waarborgen bij terugkeer. Niettemin zijn er fundamentele algemene waarborgen van toepassing op asielzoekers die terugkeren naar hun land van herkomst. De belangrijkste waarborgen voor asielzoekers in Nederland zijn:

    • het beginsel van non-refoulement (geen uitzetting als in het land van herkomst gevaar dreigt);
    • het vereiste dat terugzending humaan moet zijn en dat de grondrechten moeten worden gerespecteerd.

    VluchtelingenWerk Nederland hanteert de volgende principes in haar visie op de terugkeer van asielzoekers:

    • terugkeer moet bij voorkeur zelfstandig zijn
    • terugkeer moet met perspectief zijn
    • terugkeer moet veilig zijn
    • terugkeer moet waardig zijn
    • terugkeer moet gemonitord worden

    Mogelijkheden ondersteuning bij terugkeer

    Als na een zorgvuldige asielprocedure blijkt dat bescherming niet aan de orde is, ondersteunen we bij het vinden van een nieuw toekomstperspectief. Vrijwilligers en betaalde krachten worden opgeleid om zo goed mogelijk voorlichting te kunnen geven aan asielzoekers voor wie legaal verblijf in Nederland niet tot de mogelijkheden behoort. Ze leggen hen uit wat hun opties zijn en begeleiden hen bij het maken van keuzes over hun toekomst.

    Terugkeer is niet een noodzakelijke uitkomst maar een optie. Het is van belang dat de asielzoeker de gelegenheid krijgt om zelfstandig ondersteund terug te keren. Als gekozen wordt voor terugkeer, verwijst VluchtelingenWerk Zuid-Nederland op verzoek door naar organisaties die diensten verlenen in het kader van terugkeer.

    Psychologische gevolgen

    Door de vertrouwensrelatie is VluchtelingenWerk de aangewezen partij om met cliënten op een respectvolle manier over zelfstandige en duurzame terugkeer te spreken. Dat is na een vaak jarenlang verblijf in Nederland verre van eenvoudig. Persoonlijke begeleiding en informatie leiden tot een gedragen en weloverwogen beslissing. Terugkeer vereist een mentale omschakeling en roept veel vragen op: hoe veilig is de situatie in het land van herkomst nu? Zijn er banen? Hoe zal de familie reageren op de terugkeer? Noodzakelijke voorwaarden zijn daarom: rust, tijd en een dak boven het hoofd. VluchtelingenWerk Zuid-Nederland biedt verder extra aandacht voor personen met psychosociale problemen.

    Contacten met binnenlandse en buitenlandse instanties

    Om praktische en emotionele belemmeringen rondom terugkeer naar het land van herkomst het hoofd te bieden, begeleidt SNV Brabant Centraal uitgeprocedeerde asielzoekers via twee projecten.

    Middels het project 'Een Nieuw Hoofdstuk' begeleidt VluchtelingenWerk Zuid-Nederland uitgeprocedeerde asielzoekers bij het maken van keuzes over zelfstandige terugkeer. Dit gebeurt op 20 regionale steunpunten volgens een landelijke, uniforme methodiek. Samen met de cliënt wordt gekeken of er toch nog mogelijkheden zijn voor een (nieuwe) procedure en, zo niet, wat de mogelijkheden zijn voor de toekomst. De consequenties van illegaliteit en de mogelijkheden voor ondersteuning bij terugkeer naar het land van herkomst worden besproken.
    Er wordt ook bekeken hoe praktische en emotionele drempels die terugkeer belemmeren aangepakt kunnen worden. De (ex-)asielzoeker kan zo zelf een weloverwogen keuze maken over zijn of haar toekomst. Als de cliënt besluit terug te gaan, krijgt hij, om de terugkeer zo goed mogelijk te laten verlopen, verdere begeleiding in het VluchtelingenWerk-project Met Opgeheven Hoofd of via re-integratieactiviteiten van een van onze partners.

    In het project Met Opgeheven Hoofd krijgen cliënten intensieve begeleiding bij de voorbereiding op de daadwerkelijke terugkeer en bij hun re-integratie. De cliënt wordt hiervoor in contact gebracht met een partnerorganisatie in het land van herkomst. De medewerkers van deze lokale organisaties kennen het land het best en kunnen daardoor goede informatie geven over de politieke en economische situatie en over mogelijkheden om een nieuw bestaan op te bouwen.

    VluchtelingenWerk Zuid-Nederland heeft contacten met binnenlandse en buitenlandse instanties om een uitgeprocedeerde asielzoeker bij te staan in zijn beslissing om zelfstandig ondersteund terug te keren naar het land van herkomst. Er wordt samengewerkt met andere maatschappelijke organisaties die zich bezig houden met re-integratieondersteuning, zoals het European Reintegration Support Organisations (ERSO) netwerk. Met de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) in Nederland, of met de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) die diensten verleent in het kader van terugkeer. Afhankelijk van de situatie biedt dit programma financiële en praktische ondersteuning.

Wil je weten wat de Individuele Maatschappelijke Begeleiding inhoudt? Vrijwilliger Yvonne wil laten zien hoe belangrijk dit werk voor haar cliënten is, en neemt ons een dag op sleeptouw. Bekijk het filmpje over maatschappelijke begeleiding hieronder.

Maatschappelijke begeleiding: wie wijst je de weg?

 

Deel dit met anderen