Juridische Begeleiding (Centrale opvang)

In de centrale opvang begeleiden de teams vluchtelingen en asielzoekers in asielzoekerscentra. Op elke opvanglocatie zijn medewerkers van VluchtelingenWerk aanwezig of organiseren zij een spreekuur.

De kerntaak van de medewerkers bij de azc's is het begeleiden en ondersteunen van asielzoekers tijdens de asielprocedure. De medewerkers helpen mensen met vragen rondom het verblijfsrecht, helpen hen met het aanvragen van gezinshereniging en staan hen bij indien de aanvraag wordt afgewezen.

Vluchtelingenwerk heeft een aantal asielzoekerscentra in haar werkgebied.

In deze uitzending van Het Klokhuis is te zien hoe het leven in een asielzoekerscentrum verloopt.

  • Begeleiden van Asielzoekers

    Tijdens de asielprocedure bieden medewerkers van VluchtelingenWerk asielzoekers ondersteuning. Zo zitten we bij gesprekken van de asielzoeker met de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en helpen we bij het onderbouwen van de asielaanvraag.

    Voorafgaand aan de asielprocedure licht VluchtelingenWerk asielzoekers voor. We leggen uit wat hen te wachten staat en wat de rol is van verschillende spelers: de advocaat, VluchtelingenWerk en de Immigratie- en Naturalisatiedienst, die beslist over de asielaanvraag.

  • Gezinslocatie

    Sinds de uitspraak van het gerechtshof in Den Haag op 11 januari 2011, mag de overheid geen uitgeprocedeerde asielzoekers met kinderen op straat zetten. Naar aanleiding van deze uitspraak heeft het ministerie besloten om uitgeprocedeerde gezinnen met minderjarige kinderen onderdak te verlenen in zogenoemde gezinslocaties (GL).

    Een gezin mag hier blijven tot de 18e verjaardag van het jongste kind. In een gezinslocatie heerst een strenger regime dan in een azc. Asielzoekers die in een gezinslocatie verblijven, mogen niet buiten de gemeentegrenzen komen. Schoolgaande kinderen mogen wel hun school bezoeken als deze in een andere gemeente is gevestigd. De faciliteiten in een gezinslocatie zijn erg sober, om te benadrukken dat het verblijf tijdelijk is en gericht op terugkeer naar het land van herkomst. Het overheidsbeleid is alleen ‘bed, bad en brood' aan te bieden.

  • De Asielprocedure

    De asielprocedure: van aankomst tot verblijf

    Alle vreemdelingen die in Nederland asiel vragen, melden zich bij de centrale ontvangstlocatie in Ter Apel. Daar begint de asielprocedure. Deze bestaat uit gesprekken met de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). De IND beoordeelt of de asielzoekers recht hebben op een verblijfsvergunning. Dit gebeurt in de algemene procedure, die acht dagen duurt. Is er meer tijd nodig, dan kan de IND de asielzoeker doorsturen naar een verlengde procedure.

    Aanmelding

    Alle asielzoekers melden zich allereerst bij de centrale ontvangstlocatie in Ter Apel. Daarna worden ze naar één van de aanmeldcentra in het land gebracht: Ter Apel, Den Bosch of Zevenaar. Op Schiphol is er een speciaal aanmeldcentrum voor asielzoekers die met het vliegtuig naar Nederland komen.

    Rusten en voorbereiden

    Op de aanmeldcentra in Ter Apel, Den Bosch of Zevenaar krijgen asielzoekers na de aanmelding tijd om te rusten en zich voor te bereiden op hun procedure: de rust- en voorbereidingstermijn van minimaal zes werkdagen. In deze periode krijgen ze voorlichting van VluchtelingenWerk en spreken ze met hun advocaat. Ook kunnen ze meewerken aan een medisch advies. Dat brengt in kaart of ze lichamelijke of geestelijke beperkingen hebben waarmee de IND rekening moet houden: bijvoorbeeld doofheid of een trauma. In diezelfde periode onderzoekt de IND de documenten en de identiteit van de asielzoeker.

    Algemene procedure: acht dagen

    Na de rust- en voorbereidingstermijn komt de asielzoeker in de algemene asielprocedure. Deze bestaat uit acht procesdagen waarbij de asielzoeker twee keer een IND-medewerker spreekt en twee keer met zijn advocaat overlegt. Hierna staat een beschrijving van de eerste vier dagen van deze procedure.

    Dag 1: wie is de asielzoeker?
    Op dag één bespreekt de IND-medewerker met de asielzoeker zijn identiteit, nationaliteit en reisroute. Dit heet het eerste gehoor.

    Dag 2: bespreking met advocaat
    Op dag twee kan de asielzoeker het eerste gehoor met de advocaat bespreken en zich voorbereiden op het tweede gehoor.

    Dag 3: het nader gehoor
    Het tweede gehoor is op dag drie. Dit heet ook wel het nader gehoor. Tijdens het nader gehoor vertelt de asielzoeker de IND-medewerker waarom hij is gevlucht. De IND besluit op basis van deze informatie over het asielverzoek. Het nader gehoor is dus heel belangrijk. VluchtelingenWerk is bij het nader gehoor aanwezig als daar aanleiding voor is en als de asielzoeker of zijn advocaat dat heeft gevraagd.

    Dag 4: bespreking met advocaat
    Op dag vier bespreekt de asielzoeker het nader gehoor met zijn advocaat. Eventueel kunnen zij verbeteringen en aanvullingen op het gehoor aan de IND doorgeven.

    Na de vierde dag beslist de IND of op de aanvraag in de algemene asielprocedure kan worden beslist, of dat de asielzoeker naar de verlengde asielprocedure gaat omdat er bijvoorbeeld meer onderzoek nodig is.

    VluchtelingenWerk: logistiek belangrijker dan humaniteit

    In juli 2010 is de asielprocedure herzien. Voorheen was er een snelle procedure van 48 uur. Nu is er een algemene procedure van acht dagen. Advocaten en IND hebben dus meer tijd om aan een zaak te besteden, maar de procedure blijft kort. Bovendien kan iedere asielzoeker volgens de IND in de algemene asielprocedure een beslissing krijgen. VluchtelingenWerk vindt dit onjuist: een snelle procedure mag je alleen gebruiken voor overduidelijk kansloze zaken.
    Het belangrijkste bezwaar van VluchtelingenWerk tegen deze algemene asielprocedure is dat humaniteit ondergeschikt wordt gemaakt aan logistieke overwegingen. Bij het inrichten van de procedure is niet gekeken naar wat het beste voor de asielzoekers is, maar of alle handelingen goed planbaar zijn. Hierdoor moet de asielzoeker minstens drie keer verhuizen tijdens zijn procedure. Daarnaast is er een strikte tijdsplanning voor IND en advocaat gemaakt. Plotselinge ziekte van de asielzoeker kan de procedure extra vertragen.

    Opvang na de asielprocedure

    Vóór 1 juli 2010 kwamen asielzoekers op straat te staan als ze in het aanmeldcentrum waren afgewezen. Zij zwierven vaak door gemeentes, sliepen in bushokjes en moesten bedelen op straat. In de nieuwe asielprocedure is daarom bepaald dat iedere asielzoeker die wordt afgewezen in de algemene procedure, recht heeft op vier weken opvang. Tijdens deze vier weken kan hij in beroep gaan tegen zijn afwijzing. Maar er kan ook aan terugkeer naar het land van herkomst gewerkt worden.

    Verlengde asielprocedure: als meer tijd nodig is

    Soms moet een asielzoeker langer wachten op een beslissing van de IND. Dat kan verschillende oorzaken hebben:
    De IND moet meer onderzoek doen, bijvoorbeeld om vast te stellen welke nationaliteit de asielzoeker heeft.
    De situatie in het herkomstland van de asielzoeker is onduidelijk of onzeker. De IND wacht dan met beslissen.
    De asielzoeker stapt naar de rechter omdat hij het niet eens is met een afwijzing. Als hij gelijk krijgt, beslist de IND opnieuw.

    Maximaal een half jaar

    De verlengde asielprocedure duurt maximaal zes maanden. De IND heeft in deze procedure meer tijd voor onderzoek. Bijvoorbeeld om het verhaal, de nationaliteit of de identiteit van de asielzoeker zorgvuldig te controleren. Soms is daarvoor onderzoek in het thuisland van de asielzoeker nodig. De verlengde asielprocedure vindt plaats op een asielzoekerscentrum.

    De beschikking: wel of niet blijven

    Als de asielzoeker volgens de IND aan de voorwaarden voor bescherming voldoet, krijgt hij een tijdelijke verblijfsvergunning. Na vijf jaar kan hij een definitieve verblijfsvergunning aanvragen.
    Als de asielzoeker niet aan de voorwaarden voldoet, laat de IND hem dat schriftelijk weten. De asielzoeker en zijn advocaat mogen daarop reageren. Als de IND vervolgens voet bij stuk houdt, krijgt de asielzoeker een afwijzing. Hij moet Nederland dan binnen vier weken verlaten. Tijdens deze periode heeft de asielzoeker wel recht op opvang.

    Naar de rechter

    Wie geen asielvergunning krijgt, kan naar de rechter stappen. De asielzoeker gaat dan in beroep. De rechter beoordeelt op drie punten:

    • Heeft de IND het asielverzoek zorgvuldig behandeld?

    • Voldoet de beslissing aan de wet- en regelgeving?

    • Voldoet de beslissing aan de internationale verdragen?

    Oneens met de rechter?

    Wie het niet eens is met de beslissing van de rechter, kan nog in hoger beroep gaan bij de Raad van State. Dit geldt voor beide partijen: de asielzoeker en de IND. Als de Raad van State vindt dat de IND juist gehandeld heeft, dan kan de asielzoeker nog naar een Europese rechter gaan: het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Omdat dit Hof veel zaken ter beoordeling krijgt voorgelegd, kan het lang duren voor de Europese rechter uitspraak doet in een zaak.

    Meer lezen?

    Hoogleraar migratierecht Thomas Spijkerboer (VU) heeft de nieuwe asielprocedure beschreven in een uitgebreide notitie.

     

Deel dit met anderen