Gemeenten & Professionals, 11 januari 2017

"Medemenselijkheid is geen vak"

Directeur VluchtelingenWerk Oost Nederland, Jan van der Werff (57) over zijn idealen. Hij kan zich voorstellen dat er mensen bang zijn voor vluchtelingen. Hij kan zich de vaak heftige emoties ook voorstellen. Maar hij snapt de boze protesten niet. Mensen met gegronde vrees voor vervolging hebben recht op bescherming. Die waarde zit bij Jan van der Werff zo diep geworteld dat hij zich zelfs de oorsprong ervan bijna niet herinnert. Hoe blijft hij gemotiveerd ondanks de weerstand tegen vluchtelingen?
placeholder

Ook in Rotterdam protesteerden bewoners onlangs fel tegen de komst van vluchtelingen. "Dan haak ik echt af. Het ging om de opvang van maar twaalf vluchtelingen. De angst hiervoor is zo groot. De mensen die protesteren zien geen vluchtelingen die uit vreselijke omstandigheden komen maar hebben een negatief en onrealistisch beeld van aanranders en criminelen. Vaak is dit beeld gevoed door de media. Het menselijk brein onthoudt vooral het negatieve nieuws, dat blijf hangen".

Kan VluchtelingenWerk deze groep gerust stellen?
“Dat doen we al. We hebben een website met informatie over vluchtelingen en we hebben 4400 vrijwilligers die ambassadeurs zijn. Maar we doen het blijkbaar nog niet goed genoeg. Ik dacht bij de Amerikaanse verkiezingen onmiddellijk ‘dit is ons voorland’. Wij gaan ons op dezelfde manier vergissen door de onvrede die er is niet serieus te nemen. Ook hier lijkt, net als in Amerika, er een onoverbrugbare kloof tussen twee groepen te ontstaan. De groep die het gevoel heeft dat er over hen wordt besloten. En de groep die zich associeert met de groep die de besluiten neemt. De eerste groep hoort onze boodschap niet. We missen de aansluiting. Ik heb nog geen idee hoe we de groep die zich niet gehoord voelt moeten bereiken”.

Waarom werk je al zo lang voor vluchtelingen?
“Dat heb ik me ook wel eens afgevraagd. Toen ik begon bij deze organisatie was het een sterk ideële organisatie. Ik voelde me daarin thuis. Ik ben altijd gemotiveerd geweest om op te komen voor mensenrechten. Ik voel me verbonden met mensen en pleit voor gelijkwaardigheid. Daarin is het recht op bescherming  heel fundamenteel. Dat mag je niemand ontnemen. Het is toch niet te rechtvaardigen dat we mensen in andere werelddelen veiligheid ontzeggen?”

Ben je zelf weleens vrijwilliger geweest?
“Ja na mijn studie psychologie kon ik kiezen voor een onderzoekplaats aan de universiteit. Maar ik koos voor de akkerbouw en werd boer. Terug naar mijn roots met de voeten in de klei. Daar ben ik na een aantal jaren mee gestopt. Daarna verhuisde in naar Arnhem. Het was een economisch slechte tijd en er was veel werkloosheid. Op zoek naar werk ben ik het vrijwilligerswerk in gerold en zo begon ik bij VluchtelingenWerk.”

VluchtelingenWerk is nu een organisatie waar vrijwilligers zich ook bezig houden met uitvoerende dienstverlening. Iets minder “hardcore” dan toen je begon. Voel je je nog steeds thuis?
“Ja. Juist de combinatie van dienstverlening en belangenbehartiging is sterk vind ik.  Ik hecht eraan dat het werk wordt gedaan door vrijwilligers. Er werken 4600 mensen bij VluchtelingenWerk en 4400 zijn vrijwilliger. Zij worden door ons gekoesterd. Het zijn dus niet de professionals die het werk doen maar burgers die betrokken zijn, die belangeloos iets voor de medemens doen. Medemenselijkheid is geen vak. Ons medewerkersbestand is net zo divers als de doelgroep waar wij voor werken. Er werken medewerkers die net gepensioneerd zijn en mensen uit de verpleging. Al die verschillende vrijwilligers en vluchtelingen maken het werk zo boeiend.

Wat vinden vluchtelingen eigenlijk van de kwaliteit van het werk van VluchtelingenWerk?
“We doen regelmatig een klanttevredenheidsonderzoek. Over het algemeen is men tevreden. Ons luisterend oor wordt gewaardeerd. Maar er zijn ook kritische noten, er gaan natuurlijk ook dingen mis met soms grote gevolgen. Als de huurtoeslag niet op tijd wordt aangevraagd komen vluchtelingen direct in financiële problemen. Onze vrijwilligers werken met een breed palet van onderwerpen en de druk is sinds de komst van hogere aantallen vluchtelingen erg hoog. Soms duren aanvragen bij instanties eindeloos en lopen de frustraties op. We proberen dit op te lossen door afspraken te maken met bijvoorbeeld de belastingdienst waardoor dit een stuk sneller gaat”.

Hoe blijf jij zelf gemotiveerd?
“Door te constateren dat er heel veel mensen zijn die mee willen denken en iets voor vluchtelingen willen doen. Weet je dat er bijna bij elke nieuwe opvanglocatie een kamer wordt vrijgehouden voor al het speelgoed en kleding die spontaan gebracht worden? We hoeven ook niet op zoek naar vrijwilligers, die melden zich spontaan aan. Er zijn ook zoveel mooie burgerinitiatieven die aansluiten bij wat wij doen.”

Ik las in de Gelderlander dat je meer vindt dan dat je zegt. Waarom doe je dat? 
“Ik wil voorkomen dat de lezer afhaakt. Ik wil in verbinding blijven. Misschien is dit wel een onterechte angst. Toen ik dit zei was er veel protest bij een gemeente over de komst van vluchtelingen. Het waren akelige protesten. Ik vond het lastig om te zeggen wat ik eigenlijk denk. Namelijk dat deze mensen zich hun eigen luxe positie niet realiseren. Stel je voor dat je huis en haard moet verlaten en een nieuwe toekomst op moet bouwen op een onbekende plek. Ik word hier boos van maar ook verdrietig. Ik weet dat het voor mij makkelijk praten is. Ik heb een baan. Ik voel me thuis bij de groep die beslissingen neemt. Als je het gevoel hebt dat er over je wordt besloten dan heb je iets of iemand nodig om je tegen af te zetten ”

Wat is jouw advies aan het nog te kiezen Kabinet?
“Zorg voor kleinschalige opvang en geef vluchtelingen zo snel mogelijk regie over hun leven terug. Zoals wij dat nu doen in Nederland is precies tegenovergesteld. We ontnemen mensen de regie en stoppen ze in zo groot mogelijke opvangcentra. En dan verwachten we dat ze er vrolijk uitrollen. Bij aankomst in Nederland, tijdens de start van de procedure bij de IND, is het prima om ze in grote centra op te vangen. Maar daarna kunnen ze naar een gemeente in afwachting van de uitkomst. Zo kunnen vluchtelingen veel sneller aan de slag gaan door vrijwilligerswerk te doen of stage te lopen. Geef vluchtelingen de ruimte om hun weg te vinden in dit vreemde land. Als je al snel na aankomst recht hebt op een uitkering en een woning ben je al burger in een gemeente en begint het inburgeren direct. Dat is ook precies de reden waarom dit nu niet gebeurt. Het is moeilijker om mensen het land uit te zetten die al ergens thuis horen. Het huidige beleid heeft als doel de komst naar Nederland onaantrekkelijk te maken.

Je bent een idealist met duidelijke waarden. Heb je die van huis meegekregen?
“Blijkbaar. Ik kom uit een heel liberaal gezin. Mijn vader was echt van de liberale stempel. Wel van de eigen verantwoordelijkheid maar tegelijkertijd ook ieder gelijke rechten en kansen” Het blijft even stil. “Ja daar zal het ook wel vandaan komen. Mijn carrière is wel  een samenloop van omstandigheden. Ik was er wel altijd van overtuigd dat ik nooit terecht zou komen bij een commercieel bedrijf. Daar ben ik later overigens wel iets genuanceerder over gaan denken. Commercie is niet per definitie vies, maar het moeten bedrijven zijn die deugen, met de juiste waarden.
Voor mijn idealen wil ik me blijven inzetten, tot aan mijn pensioen. Dat duurt gelukkig nog wel even, ik mag nog tien jaar door”.

Door Annelies Roering, vrijwiliger bij VluchtelingenWerk Oost Nederland