Wat we niet zien

Onlangs was ik in Kroatië en het grensstadje Bihać in Bosnië-Herzegovina om te spreken met partnerorganisaties, vluchtelingen en lokale overheden. Wat me het meest raakte, was de zichtbare onzichtbaarheid. Opvang- en detentiecentra worden doelbewust buiten het blikveld van de samenleving geplaatst. Er is nauwelijks toezicht. ‘De strategie is om mensen af te zonderen van publieke voorzieningen,’ zei een medewerker van een ngo. ‘Ik noem het strategische isolatie.’ 

En ineens zag ik het overal: een infrastructuur van onzichtbaarheid. Processen achter gesloten deuren. Mensen stilgehouden in het niemandsland tussen landen en regels. 

Het Kroatische asielsysteem lijkt eerder ontworpen om af te schrikken dan om bescherming te bieden. In de afgelopen jaren kregen nog geen 1.100 mensen asiel. En het grensgeweld? Dat is er nog steeds. Het toezicht daarop is symbolisch – het monitoringsmechanisme is tandeloos. Ondertussen wordt het NGOs steeds moeilijker gemaakt, door een gebrek aan financiering, gebrek aan toegang en druk vanuit de overheid. 

En toch zag ik ook hoop. Hoop in de mensen die zich blijven inzetten voor menselijkheid en een betere toekomst. NGOs, overheidsmedewerkers in de kampen, de ombudsman, de vluchtelingen zelf. Vermoeid, maar vol vuur, zei iemand in Bihać: ‘Ondanks de harde realiteit houden we van ons werk. Iemand kunnen helpen, een kind kunnen beschermen – dat geeft energie.’ 

De recente geschiedenis van de oorlog op de Balkan is overal voelbaar. Een andere ngo-medewerker zei: ‘Ik heb de oorlog in de jaren negentig meegemaakt. Ik weet wat deze kinderen nodig hebben: een veilige slaapplaats en een goede maaltijd. Mensen met waardigheid behandelen is onderdeel van de vrede die we moeten opbouwen.’ 

En ik denk aan Nederland. Ook hier wordt opvang steeds precairder. Ook hier staan wij als maatschappelijke organisaties onder druk. 

Wat we níét zien, is precies waar we op moeten letten. Daarom blijven we ons inzetten. Voor een ander pad. Menselijker, eerlijker, zichtbaarder.